Bài giảng môn Ngữ văn Lớp 9 - Bài 7: Thơ tám chữ và thơ tự do - Đọc hiểu văn bản: Quê hương (Tiết 77+78)

 BÀI 7 
 THƠ TÁM CHỮ VÀ 
 THƠ TỰ ĐO 
SLIDESMAN Tiết 77,78 
 Đọc hiểu văn bản 
 QUÊ HƢƠNG 
 (TẾ HANH) 
SLIDESMAN HOẠT ĐỘNG 
 MỞ ĐẦU 
 01 - Em hãy đọc một bài thơ hoặc hát một bài hát về chủ 
 đề quê hương mà em yêu thích. 
 - Hình ảnh sâu đậm nhất về quê hương trong em là gì? 
SLIDESMAN HOẠT ĐỘNG 
 02 HÌNH THÀNH 
 KIẾN THỨC 
SLIDESMAN I. KIẾN THỨC NGỮ VĂN 
SLIDESMAN PHIẾU HT số 01 
 TÌM HIỂU VỀ THƠ TÁM CHỮ VÀ THƠ TỰ DO 
 Dựa vào mục 1, phần Kiến thức ngữ văn SGK trang 33,34, hãy trình bày những 
 hiểu biết của em về thơ tám chữ và thơ tự do. Lấy ví dụ minh họa. 
 Thơ tám chữ Thơ tự do 
 Đặc .................................................... .......................................... 
 điểm ..................................................... ........................................ 
 Ví dụ ............................................. ........................................ 
SLIDESMAN
 PHIẾU HT số 02 
 TÌM HIỂU VỀ KẾT CẤU, BỐ CỤC, NGÔN TỪ CỦA BÀI THƠ 
 Dựa vào mục 2, phần Kiến thức ngữ văn SGK trang 34, điền thông tin vào bảng 
 sau: 
 Kiến thức em đã biết Kiến thức em muốn biết 
 Kết cấu ........................................ ........................................ 
 Bố cục ........................................ ........................................ 
 Ngôn từ ........................................ ........................................ 
SLIDESMAN PHIẾU HT số 03 
 TÌM HIỂU VỀ CẢM HỨNG CHỦ ĐẠO VÀ TƢ TƢỞNG CỦA TÁC 
 PHẨM 
 Dựa vào mục 3, phần Kiến thức ngữ văn SGK trang 35, điền thông tin vào bảng 
 sau: 
 Kiến thức em tìm hiểu đƣợc Kiến thức em muốn trao đổi 
 Cảm hứng chủ ........................................ ........................................ 
 đạo của tác phẩm 
 Tƣ tƣởng của tác ........................................ ........................................ 
 phẩm 
SLIDESMAN 1. Thơ tám chữ và thơ tự do 
 PHT số 01: 1. Thơ tám chữ và thơ tự do 
 Thơ tám chữ Thơ tự do 
 Đặc điểm - là thể thơ trong đó mỗi dòng thơ có tám chữ - là thể thơ không có quy định 
 (tiếng), bắt buộc về số dòng trong bài 
 - ngắt nhịp đa dạng, và số chữ ở mỗi dòng, 
 - gieo vần theo nhiều cách khác nhau nhưng phổ - về vần, luật bằng trắc và 
 biến nhất là vần chân. nhịp điệu ->đều có thể thay 
 - Dung lượng: gồm nhiều đoạn dài với số dòng đổi tuỳ thuộc vào mục đích 
 không hạn định hoặc có thể được chia thành các của người viết. 
SLIDESMAN khổ. 
 Ví dụ Bài thơ Nhớ rừng của Thế Lữ Bài thơ Nói với con của Y 
 Phương 2. Kết cấu, bố cục, ngôn từ 
 a. Kết cấu 
 - Khái niệm: Kết cấu là sự sắp xếp, tổ chức các yếu tố của bài thơ thành một 
 đơn vị thống nhất, hoàn chỉnh, có ý nghĩa, tuỳ theo nội dung và thể thơ. 
 - Một số phƣơng diện của kết cấu bài thơ: 
 (1) Sự lựa chọn thể thơ. 
 (2) Sự bố trí, sắp xếp các từ ngữ, các dòng, các khổ, phần, các đoạn thơ. 
 (3) Sự triển khai mạch cảm xúc. 
 b. Bố cục 
 - Khái niệm: Bố cục là bề mặt của kết cấu. 
SLIDESMAN – Lưu ý: Ở những tác phẩm có dung lượng ngắn, bố cục có thể trùng hợp với 
 kết cấu. 2. Kết cấu, bố cục, ngôn từ 
 c. Ngôn từ 
 - Khái niệm: Ngôn từ là chất liệu của thơ. 
 - Đặc điểm ngôn từ thơ: 
 + có vần và nhịp; 
 + có tính hàm súc, cô đọng nhờ việc sử dụng nhiều biện pháp tu từ; 
 + có những cách kết hợp từ mới và bất ngờ; 
 + giàu nhạc tính và những âm thanh luyến láy, từ ngữ trùng điệp, phối hợp 
 bằng trắc 
 3. Cảm hứng chủ đạo và tƣ tƣởng của tác phẩm 
 a. Cảm hứng chủ đạo trong bài thơ: là trạng thái cảm xúc, tình cảm mãnh 
 liệt xuyên suốt tác phẩm nhằm thể hiện tư tưởng, tình cảm của tác giả. 
SLIDESMAN b. Tƣ tƣởng của tác phẩm: là sự lí giải đối với chủ đề đã nêu lên, là thái độ 
 và nhận thức mà tác giả muốn trao đổi, nhắn gửi, đối thoại với người đọc. Tư 
 tưởng là linh hồn của văn bản. Ví dụ: 
 - Về kết cấu: Trong bài thơ Quê hương, hình tượng quê hương được 
 nhà thơ Tế Hanh thể hiện theo trật tự thời gian (hồi tưởng về quê 
 hương trong quá khứ rồi trở về với hiện tại, trong đó tập trung vào 
 việc hồi tưởng), từ đó bộc lộ cảm xúc và tư tưởng của nhà thơ đối với 
 hình tượng ấy. 
SLIDESMAN Ví dụ: 
 - Về bố cục: Bài thơ Chiều Xuân (Anh Thơ) gồm ba khổ thơ: khổ thứ 
 nhất – cảnh chiều xuân “trên bến vắng”, khổ thứ hai – cảnh chiều 
 xuân ở “ngoài đường đê”, khổ thứ ba – cảnh chiều xuân “trong đồng 
 lúa”. 
 - Về cảm hứng chủ đạo: Trong bài Bếp lửa (Bằng Việt) cảm hứng 
 chủ đạo là nỗi nhớ, tình thương, sự kính trọng và biết ơn bà của người 
SLIDESMAN
 cháu. II. ĐỌC- TÌM HIỂU CHUNG 
 - Phần đọc: Hướng dẫn HS cách đọc văn bản. 
 + Quan sát bài thơ, em thử đoán nhịp của mỗi câu thơ ngắt như thế nào? 
 + Em sẽ đọc bài thơ với giọng điệu ra sao? 
SLIDESMAN 2. Tìm hiểu chung 
 a. Tác giả Tế Hanh 
 PHIẾU HT SỐ 04 
 TÌM HIỂU THÔNG TIN VỀ TÁC GIẢ 
 Yêu cầu Trả lời 
 Ngoài những thông tin ở sách giáo khoa, em ............... 
 muốn tìm hiểu thêm những thông tin nào về 
 nhà thơ Tế Hanh? 
 Em tìm được các thông tin ấy bằng cách nào? ............... 
 Thử dẫn ra một số nguồn trích em đã truy cập ............... 
 để thu thập thông tin. 
SLIDESMAN
 Trong những thông tin ấy, thông tin nào cần ............... 
 thiết giúp em đọc hiểu bài “Quê hương”? 2. Tìm hiểu chung 
 a. Tác giả Tế Hanh 
 - Tế Hanh (1921- 2009), tên khai sinh là Trần Tế 
 Hanh, quê ở Quảng Ngãi. 
 - Tình yêu quê hương tha thiết là đặc điểm nổi bật của 
 thơ Tế Hanh. 
 - Một số tập thơ tiêu biểu: Hoa niên (1944), Gửi miền 
 Bắc (1958), Tiếng sóng (1960), Hai nửa yêu thương 
 (1963), 
 b. Văn bản: 
 - Xuất xứ: - In trong Thi nhân Việt Nam 1932 – 1941, Hoài Thanh – Hoài Chân. 
 - Thể thơ: Thơ tám chữ 
SLIDESMAN
 - Nhân vật trữ tình: Tôi (Tác giả) II. ĐỌC- HIỂU VĂN BẢN 
 THẢO LUẬN THEO CẶP 
 - Xác định bố cục của bài thơ Quê hương và nêu nội dung chính của mỗi phần. 
 - Nêu cảm hứng chủ đạo của tác giả thể hiện trong bài thơ. Cảm hứng đó được 
 thể hiện rõ nhất ở câu hoặc đoạn thơ nào trong bài? 
 - Kết cấu của bài thơ Quê hương được thể hiện theo trình tự nào? 
 1. Bố cục và cảm hứng chủ đạo, kết cấu bài thơ 
 - Bố cục: Bài thơ chia làm bốn phần: 
 + Phần 1: Hai dòng đầu: Giới thiệu chung về “làng tôi” 
 + Phần 2: Sáu dòng thơ tiếp (dòng 3-8): Miêu tả cảnh làng chài ra khơi đánh 
 cá. 
SLIDESMAN + Phần 3: Tám dòng thơ tiếp (dòng 9-16): Miêu tả cảnh thuyền cá trở về bến. 
 + Phần 4: Bốn dòng cuối (dòng 17-20): Bày tỏ nỗi nhớ làng của tác giả 1. Bố cục và cảm hứng chủ đạo, kết cấu bài thơ 
 - Cảm hứng chủ đạo của tác giả: nỗi nhớ làng quê. 
 + Cảm hứng đó được thể hiện qua các dòng thơ ở khổ cuối “Nay xa cách 
 lòng tôi luôn tưởng nhơ”, “Tôi thấy nhớ cái mùi nồng mặn quá!” 
 - Kết cấu của bài thơ Quê hương: Hình tượng quê hương được nhà thơ Tế 
 Hanh thể hiện theo trình tự thời gian (hồi tưởng về quê hương trong quá khứ 
 rồi trở về hiện tại, trong đó tập trung vào việc hồi tưởng, từ đó bộc lộ tư 
 tưởng, cảm xúc của nhà thơ với hình tượng ấy. 
SLIDESMAN 2. Bức tranh quê hƣơng và cảm 
 xúc trữ tình trong bài thơ 
SLIDESMAN PHIẾU HT SỐ 05: 
 Đọc phần (1) (2) của VB: 
 (1) Trong dòng thơ đầu, tác giả đã giới thiệu về làng quê và nghề chài lười của quê hương 
 như thế nào? Nhận xét về cách giới thiệu của tác giả? 
 ................................................. 
 (2) Cảnh những con thuyền ra khơi được tác giả miêu tả như thế nào (dòng 3-8)?Nhận xét 
 của em về hình ảnh người dân và cuộc sống làng chài được thể hiện trong cảnh này. 
 Phƣơng diện Thể hiện trong phần (2) 
 Từ ngữ ...................... 
 Hình ảnh, yếu tố miêu tả .................... 
SLIDESMAN
 Biện pháp tu từ ..................... 
 Nhận xét:...............................