Bài giảng Vật lí 9 - Bài 42: Thấu kinh hội tụ - Châu Trung Hiếu

 Qu
 öøng yù T
 M ha
 øo ày
 a C
 h o
 C â
VỀ DỰ GIỜ THĂM LỚP - MÔN VẬT LÝ 9 KIỂM TRA BÀI CŨ 
Câu 1: Hiện tượng khúc xạ ánh sáng là gì ? 
Câu 2: Nêu kết luận về sự khúc xạ ánh sáng khi truyền từ không khí 
sang nước và ngược lại.
 Trả lời
 Câu1: Hiện tượng tia sáng truyền từ môi trường trong suốt này 
 sang môi trường trong suốt khác bị gãy khúc tại mặt phân cách 
 giữa hai môi trường được gọi là hiện tượng khúc xạ ánh sáng.
 Câu 2: * Khi tia sáng truyền từ không khí sang nước:
 - Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới.
 - Góc khúc xạ nhỏ hơn góc tới. 
 * khi tia sáng truyền được từ nước sang không khí:
 - Tia khúc xạ nằm trong mặt phẳng tới.
 - Góc khúc xạ lớn hơn góc tới. Bạn Kiên: Cậu dùng loại kính gì hứng ánh sáng mặt 
trời mà lại đốt cháy miếng giấy trên sân như vậy ?
Bạn Long: Anh tớ bảo đó là thấu kính hội tụ.
Bạn Kiên: Thấu kính hội tụ là gì? PHOØNG GIAÙO DUÏC VAØ ÑAØO TAÏO Tröôøng THCS
 ÑOÂNG HAÛI Tạ Tài Lợi 
 Baøi 42: Thaáu Kính Hoäi Tuï
 Giaùo vieân thöc hieän: Chaâu Trung Hieáu BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. §Æc ®iÓm cña thÊu kÝnh HéI Tô +Mục tiêu thí nghiệm:
 1. ThÝ nghiÖm Tìm hiểu đặc điểm của chùm tia khúc 
Bố trí thí nghiệm như hình 42.2, trong xạ ra khỏi thấu kính khi chiếu chùm 
đó chiếu chùm sáng tới song song theo sáng tới song song theo phương 
phương vuông góc với mặt một thấu vuông góc với mặt thấu kính
kính hội tụ. + Dụng cụ:
 Thấu kính Nguồn sáng 1 nguồn sáng phát ra các tia sáng 
 song song, 1 thấu kính hội tụ, 2 màn 
 chắn, 1 giá quang học.
 + Tiến hành thí nghiệm: 
 Chiếu chùm sáng tới song song theo 
 phương vuông góc với thấu mặt thấu 
 kính họi tụ.
 + Đối tượng cần quan sát:
 Quan sát chùm tia khúc xạ ra khỏi 
C1: Chùm tia khúc xạ ra khỏi thấu kính thấu kính
có đặc điểm gì mà người ta gọi nó là + Nhiện vụ cần hoàn thành 
thấu kính hội tụ ? Trả lời câu C1. BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ:
 Tia loù Tia tôùi
1. Thí nghiệm:
ChùmC1:Tia sángChùm tia đi tiakhúc tới khúc thấu xạ xạ kínhra ra khỏi khỏigọi thấulà thấu tia tới. 
kínhTia khúc cóhội đặc xạtụ rađiểmtại khỏi một gì thấu mà điểm. người kính gọi ta gọilà tia 
nóló. là thấu kính hội tụ ?
C2: Hãy chỉ ra tia tới, tia ló trong 
thí nghiệm ở hình 42.2. BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ:
1. Thí nghiệm:
 C3: Tìm hiểu, so sánh độ dài phần rìa 
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ: ?: Tiết diện mặt cắt ngang của một 
 thấuso với kính phần hội giữa tụ củađược thấu mô kính tả hội trên tụ 
Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, có trong thí nghiệm.
phần rìa mỏng hơn phần giữa. hình vẽ sau:
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 
cự của thấu kính hội tụ:
1. Trục chính:
 Kí hieäu cuûa thaáu kính hoäi tuï: BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ: C4: Trong ba tia saùng tôùi thaáu kính, 
1. Thí nghiệm: tia naøo qua thaáu kính truyeàn thaúng 
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ: maø khoâng bò ñoåi höôùng?
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa.
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 
cự của thấu kính hội tụ: Trục chính
1. Trục chính:
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội 
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi 
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được 
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính . BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ:
 Quang tâm
1. Thí nghiệm:
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ:
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa.
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 
cự của thấu kính hội tụ:
1. Trục chính:
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội 
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi ?: Chieáu caùc tia saùng baát kyø ñi qua 
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được 
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính . giao ñieåm giöõa truïc chính vaø thaáu 
2. Quang tâm: kính, quan saùt ñöôøng truyeàn cuûa 
 Trục chính của thấu kính hội tụ đi qua một điểm caùc tia loù, ruùt ra nhaän xeùt.
 O trong thấu kính mà mọi tia sáng tới điểm này 
 đều truyền thẳng, không đổi hướng. Điểm O gọi 
 là quang tâm của thấu kính . BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ: C5: Quan sát lai thí nghiệm và cho biết điểm 
1. Thí nghiệm: hội tụ F của chùm tia ló nằm trên chứa tia 
 tới nào? Hãy biểu diễn chùm tia tới và chùm 
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ: tia ló trong thí nghiệm này.
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa.
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 
cự của thấu kính hội tụ:
1. Trục chính:
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội 
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi 
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được 
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính .
2. Quang tâm:
 Trục chính của thấu kính hội tụ đi qua một điểm 
 O trong thấu kính mà mọi tia sáng tới điểm này O 
 đều truyền thẳng, không đổi hướng. Điểm O gọi F
 là quang tâm của thấu kính .
3. Tiêu điểm:
 - Một chùm tia tới song song với trục chính Tiêu điểm
 của thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ tại 
 một điểm F nằm trên trục chính. Điểm đó gọi 
 là tiêu điểm của thấu kính hội tụ. BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ: C5: Vẫn thí nghiệm trên, nếu chiếc chùm tia 
1. Thí nghiệm: tới vào mặt kia của thấu kính thì chùm tia ló 
 có đặc điểm gì ?
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ:
 Trả lời
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa. Khi đó chùm tia ló vẫn hội tụ tại một điểm 
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu trên trục chính.
cự của thấu kính hội tụ:
1. Trục chính:
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội 
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi O 
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được F’
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính .
2. Quang tâm:
 Trục chính của thấu kính hội tụ đi qua một điểm 
 O trong thấu kính mà mọi tia sáng tới điểm này O 
 đều truyền thẳng, không đổi hướng. Điểm O gọi F
 là quang tâm của thấu kính .
3. Tiêu điểm:
 - Một chùm tia tới song song với trục chính 
 của thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ tại 
 một điểm F nằm trên trục chính. Điểm đó gọi 
 là tiêu điểm của thấu kính hội tụ. BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ: - Một thấu kính có hai tiêu điểm F và F’ nằm về 
1. Thí nghiệm: hai phía của thấu kính, cách đều quang tâm . 
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ:
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa.
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 
cự của thấu kính hội tụ:
1. Trục chính:
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội 
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi 
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được 
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính .
2. Quang tâm:
 Trục chính của thấu kính hội tụ đi qua một điểm 
 O 
 O trong thấu kính mà mọi tia sáng tới điểm này F
 đều truyền thẳng, không đổi hướng. Điểm O gọi 
 là quang tâm của thấu kính .
3. Tiêu điểm:
 - Một chùm tia tới song song với trục chính 
 của thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ tại 
 một điểm F nằm trên trục chính. Điểm đó gọi O F’
 là tiêu điểm của thấu kính hội tụ. BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ: - Một thấu kính có hai tiêu điểm F và F’ nằm về 
1. Thí nghiệm: hai phía của thấu kính, cách đều quang tâm . 
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ: 4. Tiêu cự:
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, Khoảng cách từ quang tâm đến mỗi tiêu điểm 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa. OF = OF’ = f, gọi là tiêu cự của thấu kính 
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 
cự của thấu kính hội tụ:
1. Trục chính:
 O 
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội F
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi 
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được 
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính .
2. Quang tâm:
 Trục chính của thấu kính hội tụ đi qua một điểm O 
 O trong thấu kính mà mọi tia sáng tới điểm này F’
 đều truyền thẳng, không đổi hướng. Điểm O gọi 
 là quang tâm của thấu kính .
3. Tiêu điểm:
 - Một chùm tia tới song song với trục chính 
 O
 của thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ tại F F’ 
 một điểm F nằm trên trục chính. Điểm đó gọi Tiêu cự Tiêu cự
 là tiêu điểm của thấu kính hội tụ. BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ: - Một thấu kính có hai tiêu điểm F và F’ nằm về 
1. Thí nghiệm: hai phía của thấu kính, cách đều quang tâm. 
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ: 4. Tiêu cự:
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, Khoảng cách từ quang tâm đến mỗi tiêu điểm 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa. OF = OF’ = f, gọi là tiêu cự của thấu kính 
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 5. Các tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ:
cự của thấu kính hội tụ: - Tia qua quang tâm O thì truyền thẳng
1. Trục chính:
 - Tia song song trục chính thì tia ló đi qua tiêu 
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội điểm của thấu kính.
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi 
 - Tia qua tiêu điểm thì tia ló song song trục chính
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được 
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính .
2. Quang tâm:
 Trục chính của thấu kính hội tụ đi qua một điểm 
 O trong thấu kính mà mọi tia sáng tới điểm này 
 đều truyền thẳng, không đổi hướng. Điểm O gọi 
 là quang tâm của thấu kính . F O F’ ∆
3. Tiêu điểm:
 - Một chùm tia tới song song với trục chính 
 của thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ tại 
 một điểm F nằm trên trục chính. Điểm đó gọi 
 là tiêu điểm của thấu kính hội tụ. BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ: - Một thấu kính có hai tiêu điểm F và F’ nằm về 
1. Thí nghiệm: hai phía của thấu kính, cách đều quang tâm. 
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ: 4. Tiêu cự:
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, Khoảng cách từ quang tâm đến mỗi tiêu điểm 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa. OF = OF’ = f, gọi là tiêu cự của thấu kính 
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 5. Các tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ:
cự của thấu kính hội tụ: - Tia qua quang tâm O thì truyền thẳng
1. Trục chính: - Tia song song trục chính thì tia ló đi qua tiêu 
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội điểm của thấu kính.
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi 
 - Tia qua tiêu điểm thì tia ló song song trục chính
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được 
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính . III. Vận dụng:
2. Quang tâm: C7: Một thấu kính hội tụ, quang tâm O, trục 
 Trục chính của thấu kính hội tụ đi qua một điểm chính, hai tiêu điểm F và F’, các tia tới. Hãy 
 O trong thấu kính mà mọi tia sáng tới điểm này vẽ các tia ló tương ứng với các tia tới ?
 đều truyền thẳng, không đổi hướng. Điểm O gọi 
 là quang tâm của thấu kính .
 (1)
3. Tiêu điểm: S●
 - Một chùm tia tới song song với trục chính (2) F’
 của thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ tại o Δ
 F(3)
 một điểm F nằm trên trục chính. Điểm đó gọi ●
 là tiêu điểm của thấu kính hội tụ. S’ BÀI 42: thÊu kÝnh héi tô
I. Đặc điểm của thấu kính hội tụ: - Một thấu kính có hai tiêu điểm F và F’ nằm về 
1. Thí nghiệm: hai phía của thấu kính, cách đều quang tâm. 
2. Hình dạng của thấu kính hội tụ: 4. Tiêu cự:
 Thấu kính hội tụ làm bằng vật liệu trong suốt, Khoảng cách từ quang tâm đến mỗi tiêu điểm 
 có phần rìa mỏng hơn phần giữa. OF = OF’ = f, gọi là tiêu cự của thấu kính 
II. Trục chính, quang tâm, tiêu điểm, tiêu 5. Các tia sáng đặc biệt qua thấu kính hội tụ:
cự của thấu kính hội tụ: - Tia qua quang tâm O thì truyền thẳng
1. Trục chính: - Tia song song trục chính thì tia ló đi qua tiêu 
 Trong các tia tới vuông góc với mặt thấu kính hội điểm của thấu kính.
 tụ, có một tia cho tia ló truyền thẳng không đổi - Tia qua tiêu điểm thì tia ló song song trục chính
 hướng .Tia này trùng với một đường thẳng được 
 gọi là trục chính ( ) của thấu kính . III. Vận dụng:
2. Quang tâm: C8: Hãy trả lời câu hỏi 
 Trục chính của thấu kính hội tụ đi qua một điểm của bạn kiên nêu ở đầu 
 O trong thấu kính mà mọi tia sáng tới điểm này bài ?
 đều truyền thẳng, không đổi hướng. Điểm O gọi Trả lời
 là quang tâm của thấu kính . Thấu kính hội tụ là thấu 
3. Tiêu điểm: kính có phần rìa mỏng 
 hơn phần gữa. Nếu chiếu 
 - Một chùm tia tới song song với trục chính một chùm sáng tới song 
 của thấu kính hội tụ cho chùm tia ló hội tụ tại song thì chùm tia ló sẽ 
 một điểm F nằm trên trục chính. Điểm đó gọi hội tụ tại tiêu điểm của 
 là tiêu điểm của thấu kính hội tụ thấu kính Thấu kính hội tụ được ứng dụng rất nhiều trong đời sống và kỷ thuật
 KÍNH THIÊN VĂN Thấu kính hội tụ được ứng dụng rất nhiều trong đời sống và kỷ thuật
 KÍNH HIEÅN VI OÁNG NHOØM Thấu kính hội tụ được ứng dụng rất nhiều trong đời sống và kỷ thuật
 MÁY ẢNH N¤I DUNG KIÕN THøC CÇN NHí
* Hình dạng của thấu kính - Tia qua quang tâm O thì truyền 
hội tụ: thẳng
Thấu kính hội tụ làm bằng vật - Tia song song trục chính thì tia 
liệu trong suốt, có phần rìa ló đi qua tiêu điểm của thấu 
mỏng hơn phần giữa. kính.
* Tiêu điểm: - Tia qua tiêu điểm thì tia ló 
Một chùm tia tới song song song song trục chính
với trục chính của thấu kính 
hội tụ cho chùm tia ló hội tụ 
tại một điểm F nằm trên trục 
chính. Điểm đó gọi là tiêu 
 O ∆
điểm của thấu kính hội tụ. F F’
* Các tia sáng đặc biệt qua 
thấu kính hội tụ: