Giáo án Nâng cao Ngữ văn 9 - Tuần 5, Chuyên đề 2: Văn học trung đại Việt Nam - Năm học 2020-2021

 Ngày soạn: 28/9/2020 
Tuần: 5
Tiết: 13, 14, 15 
 Chuyên đề 2: VĂN HỌC TRUNG ĐẠI VIỆT NAM
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức.
 - Bước đầu hiểu được các chủ đề chính của văn học trung đại Việt Nam.
 - Khắc sâu, mở rộng, nâng cao hơn những kiến thức về các tác giả, tác phẩm đã học trong chương trình 
Ngữ văn 9
2. Kĩ năng:
 - Đọc –hiểu văn bản truyện, kí trung đại.
 - Nhận diện được đặc điểm truyện, kí trung đại Việt Nam theo từng bài .
 - Vận dụng kiến thức để viết đoạn văn, bài văn.
3. Thái độ:
 - Bồi dưỡng tinh thần yêu nước, lòng tự hào dân tộc, tư tưởng nhân đạo.
 - Hình thành ý thức tự học, tự khám phá cảm nhận vẻ đẹp ngôn ngữ, nhận ra giá trị thẩm mỹ trong văn 
học, biết rung cảm và hướng thiện.
II. Chuẩn bị:
1. Thầy: Tư liệu tham khảo (các tư liệu về bối cảnh lịch sử, xã hội, những vấn đề có liên quan)
2. Trò: Ôn lại kiến thức, sưu tầm tư liệu.
III. Các bước lên lớp
1. Ổn định tổ chức lớp: 
2. Kiểm tra bài cũ:
3. Bài mới
 Hoạt động của Thầy Hoạt động của Trò Nội dung cơ bản
 Tiết 13
Hoạt động 1: I. Các chủ đề chính trong văn 
H? Kể tên các chủ đề chính mà - HS nêu: học trung đâị Việt Nam
VHTĐ Việt Nam đề cập đến.
H? Thông qua các tác phẩm nào TL: 1. Hiện thực xã hội phong 
mà em biết về hiện thực xã hội - “Chuyện cũ trong phủ kiến với bộ mặt xấu xa của 
phong kiến VN. Em có nhận chúa Trịnh” giai cấp thống trị:
xét gì về hiện thực xã hội đó? - “Hoàng Lê nhấ thống - Cuộc sống ăn chơi xa xỉ. 
 chí- hồi 14”: hoang phí vô độ, ham thích 
 - Truyện Kiều hưởng lạc không màng việc 
 nước, để mặc muôn dân đói 
 khổ lầm than.
 - Sự nhu nhược, đớn hèn, bán 
 nước cầu vinh.
 - Những kẻ mua thịt, bán 
 người và Đồng tiền làm băng 
 hoại mọi giá trị đạo đức trong 
 xã hội.
H? Hình ảnh của người phụ nữ - HS nêu: Vẻ đẹp và số 2. Người phụ nữ đau khổ, bị 
trong XHPK có những điểm phận bất hạnh chà đạp:
đáng chú ý? - Phẩm chất của người phụ 
 nữ:
 1 + Đẹp về nhan sắc và tài 
 năng.
 + Đẹp về tâm hồn, phẩm 
 chất.
 * Số phận bi kịch:
 Đau khổ, oan khuất; Tình yêu 
 tan vỡ; Nhân phẩm bị chà 
 - HS bộc lộ: đạp.
 3. Chủ đề người anh hùng:
H? Đề tài người anh hùng trong + Lục Vân Tiên: Lí 
VHTĐ thể hiện qua các tác phẩm tưởng theo quan niệm - Người anh hùng lý tưởng 
nào? Họ có những nét đẹp phẩm đạo lí của nhân dân: với đạo đức cao đẹp.
chất gì đáng chú ý? trừng trị cái ác, cứu giúp 
 người hoạn nạn. - Yêu nước nồng nàn.
 - Hành động nhân nghĩa.
 - Lý tưởng sống cao đẹp.
 Tiết 14
 II. Các tác phẩm chính của 
Hoạt động 2 VHTĐ Việt Nam trong 
 chương trình Ngữ văn 9
 1. Hệ thống các tác phẩm 
 VHTĐ đã học:
 - Hs nêu: a. Chuyện người con gái 
 Nam Xương.
H? Văn bản kể về ai và về - Nhà văn viết về những tình 
điều gì? cảm thông thường trong đời 
 sống gia đình của con người: 
 sự ghen tuông dẫn đến lầm lẫn, 
 sự trong trắng thủy chung đến 
 ngây thơ.
 - HS bộc lộ:
 + Lời giới thiệu về nhân 
H? Những chi tiêt nói về đức 
 vật.
tinh tốt đẹp của Vũ Nương.
 + Trong c/s gđ.
 + Những lời dăn chồng 
 trước khi ra trận.
 Trong thời gian chồng đi 
 lính.
 TL: 3 nguyên nhân.
H? Những nguyên nhân dẫn 
 - Sự vô tình của đứa con.
đến bi kịch của VN.
 - Sự cả ghen đến mù 
 quáng của Trương Sinh.
 - Cuộc chiến tranh phi 
 nghĩa.
 TL: Không được che 
 2 chở, bị ruồng rẫy, bị đối 
H? Em có nhận xét gì về số xủa bất công và tàn bạo, 
phận của người phụ nữ trong nhiều kh phải tìm đến cái 
xã hội phong kiến trước đây. chết oan uổng, đau xót.
 - HS nêu: - Nghệ thuật: dựng truyện, 
 dựng nhân vật; sự kết hợp tài 
H? Những đặc sắc về mặt tình các phương thức biểu đạt 
nghệ thuật. tự sự, trữ tình và cả kịch; giữa 
 ngôn ngữ nhân vật và ngôn 
 ngữ tác giả; giữa văn xuôi, văn 
 biền ngẫu và thơ ca.
 - HS nêu b. Hoàng Lê nhất thống chí 
 của Ngô gia văn phái
HH? Nội dung của văn bản? Tác giả: Do một số người 
 - Về nội dung: Tái hiện một 
 trong dòng họ Ngô Thì 
 cách chân thực hình ảnh người 
 (Hà Tây) viết và viết 
 anh hùng Nguyễn Huệ trong 
 trong những thời điểm 
 cuộc đại phá quân Thanh và số 
 khác nhau.
 phận bi đát của bọn phản nước 
 hại dân Lê Chiêu Thống.
 - HS nêu:
 - Về nghệ thuật: 
H? Giá trị nghệ thuật của tác Xây dựng nhân vật rất sắc 
phẩm? sảo. Cách tổ chức kết cấu rất 
 chặt chẽ, bút pháp miêu tả linh 
 hoạt.
 - HS nêu: c. Truyện Kiều của Nguyễn 
H? Những yếu tố cơ bản nào đã Du.
tạo nên tài năng nghệ thuật của - Tác giả Nguyễn Du – thi hào 
Nguyễn Du? dân tộc, danh nhân văn hóa thế 
 giới.
 - HS tự bộc lộ. - Những yếu tố cơ bản đã tạo 
H? Những giá trị cơ bản nổi nên tài năng nghệ thuật của 
bật thể hiện trong tác phẩm Nguyễn Du:
truyện Kiều của Nguyễn Du. + Hoàn cảnh xuất thân (gia 
 đình, xã hội).
 + Bản thân: cuộc đời thăng 
 trầm, tiếp xúc với nhiều nỗi 
 oan khuất cơ cực của dân 
 chúng trong và ngoài nước đã 
 giúp ông có được một vốn 
 sống phong phú, cảm thông 
 sâu sắc nỗi thống khổ của nhân 
 dân bằng tấm lòng nhân đạo 
 lớn lao.
 - Truyện Kiều - đỉnh cao của 
 văn học Việt Nam.
 3 + Về nội dung: Truyện Kiều 
 có hai giá trị hiện thực và nhân 
 đạo.
 + Về nghệ thuật: Truyện Kiều 
 là sự kết tinh thành tựu văn 
 học về các phương diện thể 
 loại và ngôn ngữ.
 Tiết 15
 - HS nêu. Các đoạn trích trong SGK 
H? Kể tên và nêu những đặc Ngữ văn 9 tập 1.
sắc về nội dung và nghệ thuật * Đoạn trích “Chị em Thúy 
 Kiều”.
của các đoạn trích SGK.
 + Tài năng nghệ thuật khắc họa 
 chân dung và tính cách nhân vật 
 của Nguyễn Du.
 + Cảm hứng nhân đạo của 
 Nguyễn Du: Ca ngợi, trân trọng 
 vẻ đẹp của con người, dự cảm 
 về kiếp người tài hoa bạc mệnh.
 * Đoạn trích: “Cảnh ngày 
 xuân”.
 + Tài năng của Nguyễn Du: 
 Miêu tả cảnh sắc thiên nhiên 
 bên cạnh đó nhà thơ còn làm 
 sống lại những nét đẹp văn hóa 
 qua không khí của lễ hội mùa 
 xuân.
 + Đặc sắc nghê thuật: Bút pháp 
 tả và gợi, ngôn ngữ thơ giàu 
 chất tạo hình. Đồng thời qua 
 cảnh, người đọc cảm nhận được 
 tâm trạng của nhân vật.
 * Đoạn trích “Mã Giám Sinh 
 mua Kiều”
 + Giá trị đoạn trích: Hiện thực 
 và nhân đạo (Lên án, tố cáo các 
 thế lực tàn bạo chà đạp lên con 
 người. Thương cảm trước 
 những bi kịch của con người).
 + Tài năng: Nghệ thuật miêu tả 
 chân dung nhân vật.
 * Đoạn trích “Kiều ở lầu 
 Ngưng Bích”
 + Tài năng của Nguyễn Du: 
 Miêu tả tâm trạng nhân vật một 
 cách xuất sắc. Đoạn thơ cho 
 thấy nhiều cung bậc tâm trạng 
 4 của Kiều.
 + Đặc sắc nghê thuật: Bằng bút 
 pháp tả cảnh ngụ tình.
 * Đoạn trích “Kiều báo ân 
 báo oán”
 + Đoạn trích thể hiện ước mơ 
 công lí của Nguyễn Du: Ân đền, 
 oán trả.
 + Trình độ nghệ thuật bậc thầy: 
 qua ngôn ngữ đối thoại, làm nổi 
 bật tính cách của từng nhân vật, 
 đặc biệt là nhân vật Hoạn Thư.
 d. Truyện Lục Vân Tiên của 
 TL: Tác phẩm viết về Nguyễn Đình Chiểu.
H? Nội dung của văn bản. khát vọng hành đạo giúp - Tác phẩm viết về khát vọng 
 đời của tác giả. hành đạo giúp đời của tác giả. 
 + Lục Vân Tiên tài ba, dũng 
 cảm, trọng nghĩa khinh tài.
 + Kiều Nguyệt Nga nết na, 
 hiền hậu, ân tình.
 - HS tự bộc lộ. - Nghệ thuật: Ngôn ngữ mộc 
H? Những đặc sắc về mặt mạc, bình dị, gần với lời ăn 
nghệ thuật. tiếng nói bình dân Nam Bộ; 
 tính cách nhân vật bộc lộ chủ 
 yếu qua hành động, cử chỉ, lời 
 nói
Hoạt động 3: - HS nghe, ghi III. Những lưu ý khi phân 
- Khi phân tích một tác phẩm tích một tác phẩm truyện 
truyện cần chú ý về nhân vật, về trung đại:
chủ đề, về giá trị nội dung, hay - Chú ý về nhân vật, về chủ đề, 
giá trị nghệ thuật của truyện. về giá trị nội dung, hay giá trị 
- Lưu ý rằng việc sử dụng điển nghệ thuật của truyện.
tích và các hình ảnh tượng trưng - Đặc sắc nghệ thuật.
ước lệ - những thủ pháp nghệ - Cần biết đưa ra những nhận 
thuật được sử dụng phổ biến xét đánh giá một cách rõ ràng, 
trong văn chương trung đại. có luận cứ và lập luận thuyết 
- Cần biết đưa ra những nhận xét phục.
đánh giá một cách rõ ràng, có - Cần thể hiện sự cảm thụ và ý 
luận cứ và lập luận thuyết phục. kiến riêng của mình về tác 
- Trong quá trình phân tích cần phẩm .
thể hiện sự cảm thụ và ý kiến 
riêng của mình về tác phẩm .
Hoạt động 4: - HS tìm giá trị nội dung IV. Thực hành:
GV cho HS ghi và làm câu 1 và nghệ thuật của các tác Câu 1: Vẻ đẹp về nội dung và 
 nghệ thuật của văn học trung 
 phẩm văn học trung đại.
 đại qua một số tác phẩm cụ 
 5 - HS lựa chọn chi tiết và thể.
H? Câu 2. viết đoạn văn khoảng 10 Câu 2: Trong tác phẩm văn 
 câu phân tích ý nghĩa chi học có những chi tiết rất quan 
 tiết đó. trọng, không có chi tiết đó cốt 
 truyện không phát triển được. 
 Em hãy lựa chọn một chi tiết 
 như thế trong Chuyện người 
 con gái Nam Xương của 
 Nguyễn Dữ và viết đoạn văn 
 khoảng 10 câu phân tích ý 
 nghĩa chi tiết đó.
4. Củng cố 
 - Khái quát các tác phảm văn học trung đại đã học.
 - Ý nghĩa của dòng văn học trung đại VN.
5. Hướng dẫn học bài: 
 - Sưu tầm tư liệu bài học.
 - Cảm nhận của em về một tác phẩm hay nhân vật mình yêu thích.
IV. Rút kinh nghiệm:
 Kí duyệt của tổ
 Ngày tháng năm 2020
 - Nội dung: 
 .
 - Phương pháp: ..
 Đinh Thu Trang
 6