Giáo án Ngữ văn 9 - Tuần 32 - Năm học 2021-2022

 Tuần 32 
 Tiết 156 -> 160 ÔN TẬP TỔNG HỢP HKII
 Ngày soạn: /4/2022
I. Mục tiêu
1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ
 * Kiến thức : Giúp HS nắm kiến thức về văn nghị luận.
 * Kĩ năng : Rèn luyện kĩ năng vận dụng nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
2. Phẩm chất, năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh
 Tự học, tư duy, giải quyết vấn đề, hợp tác, giao tiếp.
II. Chuẩn bị
 - GV : giáo án, SGK
 - HS : soạn bài
III. Tổ chức các hoạt động dạy học
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
 Kiểm tra sự chuẩn bị của HS .
3. Bài mới :
 HĐ1: Hoạt động khởi động
 Nêu dàn bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
HĐ 2: Hoạt động hình thành kiến thức mới.
 Văn bản: SANG THU
 (Hữu Thỉnh)
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả:
 - Hữu Thỉnh là người viết nhiều, viết hay về những con người, cuộc sống ở nông 
thôn về mùa thu: cảm giác bâng khuâng, vấn vương trước đất trời trong trẻo đang biến 
chuyển nhẹ nhàng.
2. Tác phẩm:
 - Sang thu được Hữu Thỉnh sáng tác vào cuối năm 1977, in lần đầu tiên trên báo 
Văn nghệ.
 - Bài thơ được viết theo thể thơ năm chữ: nhịp nhàng, khoan thai, êm ái, trầm 
lắng và thoáng chút suy tư thể hiện một bức tranh cuối hạ sang đầu thu trong sáng, 
đáng yêu ở vùng nông thôn đồng bằng Bắc Bộ. 
II. Tìm hiểu bài thơ:
Khổ 1: Những cảm nhận ban đầu của nhà thơ về cảnh sang thu của đất trời:
 a. Thiên nhiên được cảm nhận từ những gì vô hình: 
 - Hương ổi phả trong gió se (se lạnh và hơi khô). “Hương ổi” là làn hương đặc 
biệt của mùa thu miền Bắc được cảm nhận từ mùi ổi chín rộ. 
 - Từ “phả”: động từ có nghĩa là toả vào, trộn lẫn -> gợi mùi hương ổi ở độ đậm 
nhất, thơm nồng quyến rũ, hoà vào trong gió heo may của mùa thu, lan toả khắp không 
gian tạo ra một mùi thơm ngọt mát - hương thơm nồng nàn hấp dẫn của những vườn 
cây sum suê trái ngọt ở nông thôn Việt Nam. - Sương chùng chình: những hạt sương nhỏ li ti giăng mắc như một làm sương 
mỏng nhẹ nhàng trôi, đang “cố ý” chậm lại thong thả, nhẹ nhàng, chuyển động chầm 
chậm sang thu. Hạt sương sớm mai cũng như có tâm hồn
 b. Cảm xúc của nhà thơ:
 - Kết hợp một loạt các từ: “bỗng, phả , hình như” thể hiện tâm trạng ngỡ ngàng, 
cảm xúc bâng khuâng trước thoáng đi bất chợt của mùa thu. Nhà thơ giật mình, hơi bối 
rối, hình như còn có chút gì chưa thật rõ ràng trong cảm nhận. Vì đó là những cảm nhận 
nhẹ nhàng, thoáng qua. hay là vì quá đột ngột mà tác giả chưa nhận ra? 
 - Tâm hồn thi sĩ biến chuyển nhịp nhàng với phút giao mùa của cảnh vật. Từng 
cảnh sang thu thấp thoáng hồn người: chùng chình, bịn rịn, lưu luyến, bâng khuâng 
Khổ 2: Hinh ảnh thiên nhiên sang thu được nhà thơ phát hiện bằng những hình 
ảnh quen thuộc làm nên một bức tranh mùa thu đẹp đẽ và trong sáng:
 - Dòng sông quê hương thướt tha mềm mại, hiền hoà trôi một cách nhàn hạ, 
thanh thản, gợi lên vẻ đẹp êm dịu của bức tranh thiên thiên mùa thu. 
 - Đối lập với hình ảnh trên là những cánh chim chiều bắt đầu vội vã bay về 
phương nam tránh rét trong buổi hoàng hôn.
 - Mây được miêu tả qua sự liên tưởng độc đáo bằng tâm hồn tinh tế, nhạy cảm, 
yêu thiên nhiên tha thiết:
 “ Có đám mây mùa hạ.
 Vắt nửa mình sang thu”
 => Gợi hình ảnh một làn mây mỏng, nhẹ, kéo dài của mùa hạ còn sót lại như lưu 
luyến. Không phải vẻ đẹp của mùa hạ cũng chưa hẳn là vẻ đẹp của mùa thu mà đó là vẻ 
đẹp của thời khắc giao mùa được sáng tạo từ một hồn thơ tinh tế và nhạy cảm.
3. Khổ 3: Thiên nhiên sang thu còn được gợi ra qua hình ảnh cụ thể: nắng – mưa:
 - Nắng – hình ảnh cụ thể của mùa hạ. Nắng cuối hạ vẫn còn nồng, còn sáng 
nhưng đã nhạt dần, yếu dần bởi gió se đã đến chứ không chói chang, dữ dội, gây gắt. 
 - Mưa cũng đã ít đi. Cơn mưa mùa hạ thường bất ngờ chợt đến rồi lại chợt đi. Từ 
“vơi” có giá trị gợi tả, diễn tả cái thưa dần, ít dần, hết dần những cơn mưa rào ào ạt, bất 
ngờ của mùa hạ. 
 - Hình ảnh ẩn dụ : 
 “Sấm cũng bớt bất ngờ.
 Trên hàng cây đứng tuổi”
 + Ý nghĩa tả thực: hình tượng sấm thường xuất hiện bất ngờ đi liền với những 
cơn mưa rào chỉ có ở mùa hạ (sấm cuối mùa, sấm cuối hạ cũng bớt đi, ít đi lúc sang 
thu). 
 + Ý nghĩa ẩn dụ : Sấm là những vang động bất thường của ngoại cảnh, của cuộc 
đời. “Hàng cây đứng tuổi” gợi tả những con người từng trải đã từng vượt qua những 
khó khăn, những thăng trầm của cuộc đời. Qua đó, con người càng trở nên vững vàng 
hơn. 
III. Tổng kết
1. Nghệ thuật:
 Bài thơ Sang thu ngắn nhưng có nhiều hình ảnh đặc sắc, gợi cảm về thời khắc 
giao mùa hạ sang thu ở làng quê Việt Nam. Tác giả sử dụng khá thành công một số biện 
pháp nghệ thuật tu từ như từ láy, nhân hoá, ẩn dụ. Các biện pháp nghệ thuật này có tác 
dụng nhấn mạnh vẻ đẹp dịu dàng, êm ả của đất trời khi thu sang.
2. Nội dung: Qua bài thơ, ta thấy được lòng yêu thiên nhiên, yêu vẻ đẹp rất riêng của thời khắc 
giao mùa và thấy được tâm trạng, suy ngẫm của nhà thơ trước đất trời, trước cuộc đời.
 Văn bản: NÓI VỚI CON
 (Y Phương)
I. Tìm hiểu chung:
1. Tác giả: 
 - Y Ph­¬ng lµ nhµ th¬ tiªu biÓu cña d©n tộc miÒn nói, th¬ «ng thÓ hiÖn t©m hån 
ch©n thËt, m¹nh mÏ vµ trong s¸ng, c¸ch t­ duy giµu h×nh ¶nh cña con ng­êi miÒn nói.
2. Tác phẩm:
 - Mượn lời người cha nói với con, bài thơ gợi về cội nguồn của mỗi con người, 
đồng thời bộc lộ niềm tự hào trước sức sống mạnh mẽ, bền bỉ của quê hương mình. Nhà 
thơ đã mở rộng từ tình cảm gia đình đến tình cảm quê hượng, từ những kỷ niệm gần 
gũi, thiết tha mà nâng lên thành lẽ sống.
 - Bài thơ đồng thời cũng gợi cho người đọc những suy nghĩ sâu sắc về trách 
nhiệm của người làm con.
II. Tìm hiểu bài thơ:
1. Người cha nói với con về cội nguồn sinh dưỡng của con:
 - Mở đầu bài thơ bằng những hình ảnh cụ thể, Y Phương đã tạo được không khí 
gia đình đầm ấm, quấn quýt. Từng bước đi, từng tiếng nói tiếng cười của con được cha 
mẹ mừng vui đón nhận:
 “Chân phải bước tới cha
 Hai bước tới tiếng cười”
 Những câu thơ có cách diễn đạt thật độc đáọ đã cho thấy tình yêu thương của cha 
mẹ đối với con. Con lớn lên hàng ngày trong tình yêu thương ấy, trong sự nâng niu, 
mong chờ của cha mẹ.
 - Không chỉ có tình yêu thương của cha mẹ, thời gian trôi qua, con trưởng thành 
trong cuộc sống lao động, trong thiên nhiên thơ mộng và nghĩa tình của quê hương. Đó 
là cuộc sống của những “người đồng mình", rất cần cù và tươi vui:
 "Người đồng mình thương lắm con ơi
 Ngày đầu tiên đẹp nhất trong đời”.
 + Những từ ngữ giàu sắc thái biểu hiện: cài nan hoa, ken câu hát,... đã miêu tả 
cụ thể cuộc sống ấy đồng thời thể hiện tình cảm gắn bó, quấn quýt của con người quê 
hương. 
 + Rừng núi quê hương thơ mộng và trữ tình cũng là một trong những yếu tố nuôi 
con khôn lớn, nâng đỡ tâm hồn con. Thiên nhiên với những sông, suối, ghềnh, thác... 
đã nuôi dưỡng con người cả về tâm hồn và lối sống: "Rừng cho hoa, con đường cho 
những tấm lòng". 
 + Cách gọi “người đồng mình” đặc biệt gần gũi, thân thiết và gắn bó như gợi 
niềm ruột thịt yêu thương.
2. Cha nói với con về những đức tính cao đẹp của "người đồng mình": 4. Hướng dẫn về nhà, hoạt động tiếp nối
 * Bài vừa học: Ghi nhớ những kiến thức về nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
 * Chuẩn bị bài mới: Xem lại nội dung bài Nói với con và Những ngôi sao xa 
 xôi.
IV. Kiểm tra đánh giá bài học: Nhận xét thái độ học tập của học sinh
V. Rút kinh nghiệm