Giáo án Tự chọn Ngữ văn 9 - Tiết 4: Sự phát triển của từ vựng - Năm học 2019-2020

 Ngày soạn 19.8.2019
Tiết 4 Sự phát triển của từ vựng
I. MỤC TIÊU :
Kiến thức:
 Sự biến đổi và phát triển nghĩa của từ ngữ; .hai phương thức phát triển nghĩa của 
từ ngữ .
 Kỹ năng: 
- Nhận biết ý nghĩa của từ ngũ trong các cụm từ và trong văn bản.
- Phân biệt các phương thức tạo nghĩa mới của từ ngữ với các phép tu từ ẩn dụ, 
hoán dụ.
Thái độ: Có ý thức trong việc lựa chọn từ ngữ để biểu đạt, bảo vệ sự trong sáng 
của tiếng Việt
II. CHUẨN BỊ:
 1- Thầy: SGK, SGV, hướng dẫn HS ôn tập.
 2- Trò: Ôn tập kiến thức.
III. CÁC BƯỚC LÊN LỚP :
 1-Ổn định lớp: 1’
 2. Kiểm tra bài cũ: 4’
 Bố cục của bài văn thuyết minh?
 3. Nội dung bài mới : 
 Hoạt động của thầy Hoạt động của trò Kiến thức cần đạt
Hoạt động 1: Sự biến đổi I. Sự biến đổi và phát triển nghĩa của 
và phát triển nghĩa của từ từ ngữ
ngữ Qua đó ta rút ra nhận Câu 1:
 Giải nghĩa từ? xét: nghĩa của từ Từ "kinh tế" trong câu "Bủa tay ôm 
 Qua đó ta rút ra nhận xét không phải nhất chặt bồ kinh tế" là cách nói rút gọn từ 
gì? thành bất biến mà có kinh bang tế thế, có nghĩa là trị nước 
 thể biến đổi và phát cứu đời.
 triển theo thời gian; Nghĩa từ "kinh tế" hiện nay chỉ một 
 có thể mất đi nét lĩnh vực của đời sống xã hội như: hoạt 
 nghĩa nào đó và cũng động lao động sản xuất, trao đổi, phân 
 có thể được thêm vào phối và sử dụng sản phẩm, của cải vật 
 những ý nghĩa mới. chất.
 Câu 2:
 - xuân:
 => Sự chuyển nghĩa 
 + Nghĩa gốc: mùa chuyển tiếp từ 
 của từ thường diễn ra theo hai kiểu quan hệ: đông sang hạ, thời tiết ấm dần, thường 
 ẩn dụ và hoán dụ. được xem là thời điểm mở đầu của một 
 Theo quan hệ ẩn dụ, năm mới.
 giữa nghĩa gốc và + Nghĩa chuyển: chỉ tuổi trẻ, thời trẻ.
 nghĩa chuyển có liên - Tay
 hệ tương đồng (ví dụ: + Nghĩa gốc: bộ phận gắn với phần 
 nghĩa của trên của cơ thể, từ vai đến các ngón, 
 từ xuân trong các câu dùng để cầm, nắm
 thơ trên). Theo quan + Nghĩa chuyển: người chuyên hoạt 
 hệ hoán dụ, giữa động giỏi về một lĩnh vực nào đó, một 
Hoạt động 2: nghĩa gốc và nghĩa môn thể thao hoặc một nghề.
Luyện tập chuyển có liên hệ gần II. Luyện tập
Câu 1: nhau (ví dụ: nghĩa Câu 1: Tìm nghĩa của từ "chân" trong 
 của từ tay trong các các câu:
 Tìm nghĩa của từ "chân" câu thơ trên). - Câu (a): nghĩa gốc, chỉ một bộ phận 
trong các câu sau? của cơ thể.
 - Câu (b): nghĩa chuyển, theo phương 
 thức hoán dụ.
Câu 2, 3: Đọc và nhận xét - Câu (c): nghĩa chuyển, theo phương 
 thức ẩn dụ.
 - Câu (d): nghĩa chuyển, theo phương 
Câu 4: Tìm thí dụ để thức ẩn dụ.
chứng minh các từ Hội Câu 2:
chứng, Ngân hàng, Sốt, Từ trà trong các trường hợp trà a-ti-sô, 
Vua là từ nhiều nghĩa. trà hà thủ ô, trà sâm, trà linh chi, trà 
 b. Ngân hàng: tâm sen, trà khổ qua (mướp 
 - Nghĩa gốc: tổ chức đắng), được dùng với nghĩa chuyển 
 kinh tế hoạt động theo phương thức ẩn dụ.
 trong lĩnh vực kinh Câu 3:
 doanh và quản lý các Trong các từ đồng hồ điện, đồng hồ 
 nghiệp vụ tiền tệ, tín nước, đồng hồ xăng,... từ đồng hồ được 
 dụng. dùng với nghĩa chuyển theo phương 
 VD: Ngân hàng công thức ẩn dụ: dung cụ đo có hình thức 
 thương Vietcombank. giống đồng hồ.
 - Nghĩa chuyển: Kho Câu 4: Tìm thí dụ để chứng minh các 
 lưu trữ những thành phần, bô phận cơ thể từ Hội chứng, Ngân hàng, Sốt, Vua là 
 để sử dụng khi cần từ nhiều nghĩa.
 thiết, hay tập hợp các a. Hội chứng:
 dữ liệu liên quan đến - Nghĩa gốc: tập hợp nhiều triệu chứng 
 tới một lĩnh vực. cùng xuất hiện của bệnh tật.
 được tổ chức để tiện VD: Hội chứng viêm đường hô hấp cấp 
 tra cứu, sử dụng. rất phức tạp.
Câu 5: VD: Ngân hàng máu, - Nghĩa chuyển: tập hợp nhiều hiện 
Từ "mặt trời" trong câu thơ ngân tượng, sự kiện biểu hiện một tình trạng, 
thứ hai được sử dụng theo một vấn đề xã hội cùng xuất hiện ở 
phép ẩn dụ. Nhưng trường nhiều nơi.
hợp này không phải nghĩa VD: Lạm phát, thất nghiệm là hội 
gốc phát triển thành nghĩa chứng của tình trạng suy thoái kinh tế
chuyển, không phải ẩn dụ hàng đề thi, 
từ vựng. Đây là hiện tượng c. Sốt:
chuyển nghĩa tạm thời, chỉ - Nghĩa gốc: tăng nhiệt độ cơ thể lên 
có giá trị trong ngữ cảnh quá mức bình thường do bị bệnh.
này, nó là ẩn dụ tu từ Ví dụ: Nó bị sốt đến 40 oC.
 - Nghĩa chuyển: ở trạng thái tăng đột 
 ngột về nhu cầu, khiến hàng trở nên 
 khan hiếm, giá tăng nhanh.
 VD: Cơn sốt đất, cơn sốt xe, cơn sốt 
 điện thoại 
 d. Vua:
 - Nghĩa gốc: Người đứng đầu nhà 
 nước, đứng đầu toàn dân để cai trị 
 trong thời phong kiến.
 Ví dụ: Năm 1010 vua Lý Thái Tổ dời 
 đô về Thăng Long.
 Nghĩa chuyển: người được coi là nhất 
 trong một lĩnh vực nhất định, thường là 
 sản xuất, kinh doanh, nghệ thuật, thể 
 thao.
 VD: Vua bóng đá, vua ôtô Danh hiệu 
 này thường dùng cho phái nam.
4. Củng cố: 3’ Sơ lược nội dung chính
5.Hướng dẫn HS tự học, làm bài tập, soạn bài mới ở nhà: 2p
 Ôn tập: Truyện Kiều
III- Rút kinh nghiệm:
 Kí duyệt tuần 4 ngày 28.8.2019
 Tổ trưởng
 Nguyễn Thị Vân