Tài liệu ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn

Tài liệu ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn

I - GỢI Ý

1. Xuất xứ:

Phong cách Hồ Chí Minh là một phần bài viết "Phong cách Hồ Chí Minh, cái vĩ đại gắn với cái giản dị" của tác giả Lê Anh Trà, trích trong cuốn sách "Hồ Chí Minh và văn hoá Việt Nam", Viện Văn hoá xuất bản, Hà Nội, 1990.

2. Tác phẩm:

Mặc dù am tường và ảnh hưởng nền văn hoá nhiều nước, nhiều vùng trên thế giới nhưng phong cách của Hồ Chí Minh vô cùng giản dị, điều đó được thể hiện ngay trong đời sống sinh hoạt của Người: nơi ở chỉ là một ngôi nhà sàn nhỏ bé với những đồ đạc mộc mạc, trang phục đơn sơ, ăn uống đạm bạc.

3. Tóm tắt:

Viết về phong cách Hồ Chí Minh, tác giả đưa ra luận điểm then chốt: Phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hoà giữa tính dân tộc và tính nhân loại, truyền thống và hiện đại, giữa vĩ đại và giản dị.

Để làm sáng tỏ luận điểm này, tác giả đã vận dụng một hệ thống lập luận chặt chẽ, với những dẫn chứng xác thực, giàu sức thuyết phục về quá trình hoạt động cách mạng, khả năng sử dụng ngôn ngữ và sự giản dị, thanh cao trong cuộc sống sinh hoạt hằng ngày của Bác.

 

doc 101 trang Người đăng minhquan88 Lượt xem 910Lượt tải 0 Download
Bạn đang xem 20 trang mẫu của tài liệu "Tài liệu ôn thi vào lớp 10 môn Ngữ văn", để tải tài liệu gốc về máy bạn click vào nút DOWNLOAD ở trên
phong c¸ch Hå ChÝ Minh
(Lª Anh Trµ)
I - Gîi ý
1. XuÊt xø:
Phong c¸ch Hå ChÝ Minh lµ mét phÇn bµi viÕt "Phong c¸ch Hå ChÝ Minh, c¸i vÜ ®¹i g¾n víi c¸i gi¶n dÞ" cña t¸c gi¶ Lª Anh Trµ, trÝch trong cuèn s¸ch "Hå ChÝ Minh vµ v¨n ho¸ ViÖt Nam", ViÖn V¨n ho¸ xuÊt b¶n, Hµ Néi, 1990.
2. T¸c phÈm:
MÆc dï am t­êng vµ ¶nh h­ëng nÒn v¨n ho¸ nhiÒu n­íc, nhiÒu vïng trªn thÕ giíi nh­ng phong c¸ch cña Hå ChÝ Minh v« cïng gi¶n dÞ, ®iÒu ®ã ®­îc thÓ hiÖn ngay trong ®êi sèng sinh ho¹t cña Ng­êi: n¬i ë chØ lµ mét ng«i nhµ sµn nhá bÐ víi nh÷ng ®å ®¹c méc m¹c, trang phôc ®¬n s¬, ¨n uèng ®¹m b¹c.
3. Tãm t¾t:
ViÕt vÒ phong c¸ch Hå ChÝ Minh, t¸c gi¶ ®­a ra luËn ®iÓm then chèt: Phong c¸ch Hå ChÝ Minh lµ sù kÕt hîp hµi hoµ gi÷a tÝnh d©n téc vµ tÝnh nh©n lo¹i, truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i, gi÷a vÜ ®¹i vµ gi¶n dÞ.
§Ó lµm s¸ng tá luËn ®iÓm nµy, t¸c gi¶ ®· vËn dông mét hÖ thèng lËp luËn chÆt chÏ, víi nh÷ng dÉn chøng x¸c thùc, giµu søc thuyÕt phôc vÒ qu¸ tr×nh ho¹t ®éng c¸ch m¹ng, kh¶ n¨ng sö dông ng«n ng÷ vµ sù gi¶n dÞ, thanh cao trong cuéc sèng sinh ho¹t h»ng ngµy cña B¸c.
II - Gi¸ trÞ t¸c phÈm
Trong bµi th¬ Ng­êi ®i t×m h×nh cña n­íc, ChÕ Lan Viªn viÕt:
Cã nhí ch¨ng hìi giã rÐt thµnh Ba Lª
Mét viªn g¹ch hång, B¸c chèng l¹i c¶ mét mïa b¨ng gi¸...
§ã lµ nh÷ng c©u th¬ viÕt vÒ B¸c trong thêi gian ®Çu cña cuéc hµnh tr×nh cøu n­íc gian khæ. C©u th¬ võa mang nghÜa t¶ thùc võa cã ý kh¸i qu¸t s©u xa. Sù ®èi lËp gi÷a mét viªn g¹ch hång gi¶n dÞ víi c¶ mét mïa ®«ng b¨ng gi¸ ®· phÇn nµo nãi lªn søc m¹nh vµ phong th¸i cña vÞ l·nh tô c¸ch m¹ng vÜ ®¹i. Sau nµy, khi ®· trë vÒ Tæ quèc, sèng gi÷a ®ång bµo, ®ång chÝ, d­êng nh­ chóng ta vÉn gÆp ®· con ng­êi ®· tõng b«n ba kh¾p thÕ giíi Êy:
Nhí Ng­êi nh÷ng s¸ng tinh s­¬ng
Ung dung yªn ngùa trªn ®­êng suèi reo
Nhí ch©n Ng­êi b­íc lªn ®Ìo
Ng­êi ®i, rõng nói tr«ng theo bãng Ng­êi.
(ViÖt B¾c - Tè H÷u)
Cßn nhiÒu, rÊt nhiÒu nh÷ng bµi th¬, bµi v¨n viÕt vÒ cuéc ®êi ho¹t ®éng còng nh­ t×nh c¶m cña B¸c ®èi víi ®Êt n­íc, nh©n d©n. §iÓm chung næi bËt trong nh÷ng t¸c phÈm Êy lµ phong th¸i ung dung, thanh th¶n cña mét ng­êi lu«n biÕt c¸ch lµm chñ cuéc ®êi, lµ phong c¸ch sèng rÊt riªng: phong c¸ch Hå ChÝ Minh.
Víi mét hÖ thèng lËp luËn chÆt chÏ vµ nh÷ng dÉn chøng võa cô thÓ võa giµu søc thuyÕt phôc, bµi nghÞ luËn x· héi cña Lª Anh Trµ ®· chØ ra sù thèng nhÊt, kÕt hîp hµi hoµ cña c¸c yÕu tè: d©n téc vµ nh©n lo¹i, truyÒn thèng vµ hiÖn ®¹i ®Ó lµm nªn sù thèng nhÊt gi÷a sù vÜ ®¹i vµ gi¶n dÞ trong phong c¸ch cña Ng­êi.
C¸ch gîi më, dÉn d¾t vÊn ®Ò cña t¸c gi¶ rÊt tù nhiªn vµ hiÖu qu¶. §Ó lÝ gi¶i sù thèng nhÊt gi÷a d©n téc vµ nh©n lo¹i, t¸c gi¶ ®· dÉn ra cuéc ®êi ho¹t ®éng ®Çy tru©n chuyªn, tiÕp xóc víi v¨n ho¸ nhiÒu n­íc, nhiÒu vïng trªn thÕ giíi... KÕt luËn ®­îc ®­a ra sau ®ã hoµn toµn hîp l« gÝch: "Cã thÓ nãi Ýt cã vÞ l·nh tô nµo l¹i am hiÓu nhiÒu vÒ c¸c d©n téc vµ nh©n d©n thÕ giíi, v¨n ho¸ thÕ giíi s©u s¾c nh­ Chñ tÞch Hå ChÝ Minh... Ng­êi còng chÞu ¶nh h­ëng tÊt c¶ c¸c nÒn v¨n ho¸, ®· tiÕp thu c¸i ®Ñp vµ c¸i hay...". §ã lµ nh÷ng c¨n cø x¸c ®¸ng ®Ó lÝ gi¶i vÒ tÝnh nh©n lo¹i, tÝnh hiÖn ®¹i - mét vÕ cña sù hoµ hîp, thèng nhÊt trong phong c¸ch Hå ChÝ Minh.
Ngay sau ®ã, t¸c gi¶ lËp luËn: "Nh­ng ®iÒu k× l¹ lµ tÊt c¶ nh÷ng ¶nh h­ëng quèc tÕ ®ã ®· nhµo nÆn víi c¸i gèc v¨n ho¸ d©n téc kh«ng g× lay chuyÓn ®­îc ë Ng­êi, ®Ó trë thµnh mét nh©n c¸ch rÊt ViÖt Nam, mét lèi sèng rÊt b×nh dÞ, rÊt ViÖt Nam, rÊt ph­¬ng §«ng, nh­ng còng ®ång thêi rÊt míi, rÊt hiÖn ®¹i..".
§©y cã thÓ coi lµ lËp luËn quan träng nhÊt trong bµi nh»m lµm s¸ng tá luËn ®iÓm chÝnh nãi trªn. Trong thùc tÕ, c¸c yÕu tè "d©n téc" vµ "nh©n lo¹i", "truyÒn thèng" vµ "hiÖn ®¹i" lu«n cã xu h­íng lo¹i trõ nhau. YÕu tè nµy tréi lªn sÏ lÊn ¸t yÕu tè kia. Sù kÕt hîp hµi hoµ cña c¸c yÕu tè mang nhiÒu nÐt ®èi lËp Êy trong mét phong c¸ch qu¶ lµ ®iÒu k× diÖu, chØ cã thÓ thùc hiÖn ®­îc bëi mét yÕu tè v­ît lªn trªn tÊt c¶: ®ã lµ b¶n lÜnh, ý chÝ cña mét ng­êi chiÕn sÜ céng s¶n, lµ t×nh c¶m c¸ch m¹ng ®­îc nung nÊu bëi lßng yªu n­íc, th­¬ng d©n v« bê bÕn vµ tinh thÇn s½n sµng quªn m×nh v× sù nghiÖp chung. Hå ChÝ Minh lµ ng­êi héi tô ®Çy ®ñ nh÷ng phÈm chÊt ®ã.
§Ó cñng cè cho lËp luËn cña m×nh, t¸c gi¶ ®­a ra hµng lo¹t dÉn chøng. Nh÷ng chi tiÕt hÕt søc cô thÓ, phæ biÕn: ®ã lµ ng«i nhµ sµn, lµ chiÕc ¸o trÊn thñ, ®«i dÐp lèp ®· tõng ®i vµo th¬ ca nh­ mét huyÒn tho¹i, lµ cuéc sèng sinh ho¹t h»ng ngµy, lµ t×nh c¶m th¾m thiÕt ®èi víi ®ång bµo, nhÊt lµ víi c¸c em thiÕu nhi... còng ®· trë thµnh huyÒn tho¹i trong lßng nh©n d©n ViÖt Nam. Víi nh÷ng dÉn chøng sèng ®éng Êy, thñ ph¸p liÖt kª ®­îc sö dông ë ®©y kh«ng nh÷ng kh«ng g©y nhµm ch¸n, ®¬n ®iÖu mµ cßn cã t¸c dông thuyÕt phôc h¬n h¼n nh÷ng lêi thuyÕt lÝ dµi dßng.
Trong phÇn cuèi bµi, t¸c gi¶ ®· khiÕn cho bµi viÕt thªm s©u s¾c b»ng c¸ch kÕt nèi gi÷a qu¸ khø víi hiÖn t¹i. Tõ nÕp sèng "gi¶n dÞ vµ thanh ®¹m" cña B¸c, t¸c gi¶ liªn hÖ ®Õn NguyÔn Tr·i, ®Õn NguyÔn BØnh Khiªm - c¸c vÞ "hiÒn triÕt" cña non s«ng ®Êt ViÖt:
Thu ¨n m¨ng tróc, ®«ng ¨n gi¸
Xu©n t¾m hå sen, h¹ t¾m ao...
§©y còng lµ mét yÕu tè trong hÖ thèng lËp luËn cña t¸c gi¶. DÉu c¸c yÕu tè so s¸nh kh«ng thËt t­¬ng ®ång (B¸c lµ mét chiÕn sÜ c¸ch m¹ng, lµ Chñ tÞch n­íc trong khi NguyÔn Tr·i vµ NguyÔn BØnh Khiªm ®­îc nãi ®Õn trong thêi gian ë Èn, xa l¸nh cuéc sèng s«i ®éng bªn ngoµi) nh­ng vÉn ®­îc vËn dông hîp lÝ nhê c¸ch lËp luËn cã chiÒu s©u: "NÕp sèng gi¶n dÞ vµ thanh ®¹m cña B¸c Hå, còng nh­ c¸c vÞ danh nho x­a, hoµn toµn kh«ng ph¶i lµ mét c¸ch tù thÇn th¸nh ho¸, tù lµm cho kh¸c ®êi, h¬n ®êi, mµ ®©y lµ lèi sèng thanh cao, mét c¸ch di d­ìng tinh thÇn, mét quan niÖm thÈm mÜ vÒ cuéc sèng, cã kh¶ n¨ng ®em l¹i h¹nh phóc thanh cao cho t©m hån vµ thÓ x¸c".
Bµi v¨n nghÞ luËn nµy gióp chóng ta hiÓu s©u thªm vÒ phong c¸ch cña B¸c Hå - vÞ l·nh tô vÜ ®¹i cña d©n téc ViÖt Nam, danh nh©n v¨n ho¸ cña thÕ giíi.
®Êu tranh cho mét thÕ giíi hoµ b×nh
(G. G. M¸c-kÐt)
I - Gîi ý
1. T¸c gi¶:
Nhµ v¨n C«-l«m-bi-a G.G. M¸c-kÐt (Gabriel Garcia Marquez) sinh n¨m 1928. N¨m 1936, tèt nghiÖp tó tµi, «ng vµo häc ngµnh LuËt t¹i tr­êng ®¹i häc Tæng hîp B«-g«-ta vµ viÕt nh÷ng truyÖn ng¾n ®Çu tay.
Ga-bri-en G¸c-xi-a M¸c-kÐt lµ t¸c gi¶ cña nhiÒu tiÓu thuyÕt theo khuynh h­íng hiÖn thùc huyÒn ¶o næi tiÕng. ¤ng tõng ®­îc nhËn gi¶i th­ëng N«-ben v¨n häc n¨m 1982.
G. G. M¸c-kÐt cã mét sù nghiÖp s¸ng t¸c ®å sé, nh­ng næi tiÕng nhÊt lµ cuèn Tr¨m n¨m c« ®¬n (1967) - tiÓu thuyÕt ®­îc tÆng Gi¶i Chianchian« cña I-ta-li-a, ®­îc Ph¸p c«ng nhËn lµ cuèn s¸ch n­íc ngoµi hay nhÊt trong n¨m, ®­îc giíi phª b×nh v¨n häc ë MÜ xÕp lµ mét trong 12 cuèn s¸ch hay nhÊt trong nh÷ng n¨m s¸u m­¬i cña thÕ kØ XX.
Toµn bé s¸ng t¸c cña G. G. M¸c-kÐt xoay quanh trôc chñ ®Ò chÝnh: sù c« ®¬n - mÆt tr¸i cña t×nh ®oµn kÕt, lßng th­¬ng yªu gi÷a con ng­êi.
2. T¸c phÈm:
V¨n b¶n §Êu tranh cho mét thÕ giíi hoµ b×nh tr×nh bµy nh÷ng ý kiÕn cña t¸c gi¶ xung quanh hiÓm ho¹ h¹t nh©n, ®ång thêi kªu gäi thÕ giíi nç lùc hµnh ®éng ®Ó ng¨n chÆn, ®Èy lïi nguy c¬ vÒ mét th¶m ho¹ cã thÓ huû diÖt toµn bé sù sèng trªn tr¸i ®Êt.
3. Tãm t¾t:
§©y lµ mét bµi v¨n nghÞ luËn x· héi. T¸c gi¶ nªu ra hai luËn ®iÓm c¬ b¶n cã liªn quan mËt thiÕt víi nhau:
- Nguy c¬ chiÕn tranh h¹t nh©n ®e do¹ cuéc sèng trªn tr¸i ®Êt.
- NhiÖm vô cÊp b¸ch cña nh©n lo¹i lµ ph¶i ng¨n chÆn nguy c¬ ®ã, ®ång thêi ®Êu tranh cho mét thÕ giíi hoµ b×nh.
§Ó lµm s¸ng tá hai luËn ®iÓm trªn, t¸c gi¶ ®· ®­a ra mét hÖ thèng lËp luËn chÆt chÏ, ®Æc biÖt lµ nh÷ng dÉn chøng rÊt cô thÓ, x¸c thùc, giµu søc thuyÕt phôc.
II - Gi¸ trÞ t¸c phÈm
Chóng ta ®ang sèng trong mét thÕ giíi mµ tr×nh ®é khoa häc kü thuËt ®ang ph¸t triÓn víi mét tèc ®é ®¸ng kinh ng¹c: nh÷ng thµnh tùu cña ngµy h«m nay, rÊt cã thÓ chØ ngµy mai ®· thµnh l¹c hËu. §· tõng cã nh÷ng ý kiÕn bi quan cho r»ng: trong khi cña c¶i x· héi t¨ng theo cÊp sè céng th× d©n sè tr¸i ®Êt l¹i t¨ng theo cÊp sè nh©n, con ng­êi sÏ ngµy cµng ®ãi khæ. Tuy nhiªn, nhê cã sù ph¸t triÓn nh­ vò b·o cña khoa häc kÜ thuËt, cña c¶i x· héi ngµy cµng dåi dµo h¬n, sè ng­êi ®ãi nghÌo ngµy cµng gi¶m ®i... 
§ã lµ nh÷ng yÕu tè tÝch cùc trong sù ph¸t triÓn cña khoa häc mµ phÇn lín chóng ta ®Òu nhËn thÊy. Tuy nhiªn, mÆt tr¸i cña sù ph¸t triÓn ®ã th× hÇu nh­ rÊt Ýt ng­êi cã thÓ nhËn thøc ®­îc. Bµi viÕt cña nhµ v¨n G¸c-xi-a M¸c-kÐt ®· giãng lªn mét håi chu«ng c¶nh tØnh nh©n lo¹i tr­íc nguy c¬ ®ang hiÖn h÷u cña mét cuéc chiÕn tranh h¹t nh©n th¶m khèc cã kh¶ n¨ng huû diÖt toµn bé sù sèng trªn hµnh tinh xanh mµ ph­¬ng tiÖn cña cuéc chiÕn tranh Êy - mØa mai thay - l¹i lµ hÖ qu¶ cña sù ph¸t triÓn khoa häc nh­ vò b·o kia.
VÊn ®Ò ®­îc kh¬i gîi hÕt søc Ên t­îng: "Chóng ta ®ang ë ®©u? H«m nay ngµy 8 - 8 - 1986, h¬n 50.000 ®Çu ®¹n h¹t nh©n ®· ®­îc bè trÝ kh¾p hµnh tinh. Nãi n«m na ra, ®iÒu ®ã cã nghÜa lµ mçi ng­êi kh«ng trõ trÎ con, ®ang ngåi trªn mét thïng 4 tÊn thuèc næ: tÊt c¶ chç ®ã næ tung lªn sÏ lµm biÕn hÕt th¶y, kh«ng ph¶i mét lÇn mµ lµ m­êi hai lÇn, mäi dÊu vÕt cña sù sèng trªn tr¸i §Êt". 
Søc t¸c ®éng cña ®o¹n v¨n nµy chñ yÕu bëi nh÷ng con sè thèng kª cô thÓ: 50.000 ®Çu ®¹n h¹t nh©n; 4 tÊn thuèc næ; kh«ng ph¶i mét lÇn mµ lµ m­êi hai lÇn... Th«ng ®iÖp vÒ nguy c¬ huû diÖt sù sèng ®­îc truyÒn t¶i víi mét kh¶ n¨ng t¸c ®éng m¹nh mÏ vµo t­ duy b¹n ®äc. Kh«ng chØ cã thÕ, trong nh÷ng c©u v¨n tiÕp theo, t¸c gi¶ cßn më réng ph¹m vi ra toµn hÖ MÆt Trêi, dÉn c¶ ®iÓn tÝch trong thÇn tho¹i Hi L¹p nh»m lµm t¨ng søc thuyÕt phôc.
Trong phÇn tiÕp theo, t¸c gi¶ ®­a ra hµng lo¹t so s¸nh nh»m thÓ hiÖn sù bÊt hîp lÝ trong xu h­íng ph¸t triÓn cña khoa häc hiÖn ®¹i: tØ lÖ phôc vô cho viÖc n©ng cao ®êi sèng nh©n lo¹i qu¸ thÊp trong khi tØ lÖ phôc vô cho chiÕn tranh l¹i qu¸ cao. VÉn lµ nh÷ng con sè thèng kª ®Çy søc nÆng:
- 100 tØ ®« la cho trÎ em nghÌo khæ t­¬ng ®­¬ng víi 100 m¸y bay nÐm bom chiÕn l­îc B.1B hoÆc d­íi 7.000 tªn löa v­ît ®¹i ch©u;
- Gi¸ 10 chiÕc tµu s©n bay mang vò khÝ h¹t nh©n ®ñ ®Ó thùc hiÖn ch­¬ng tr×nh phßng bÖnh trong cïng 14 n¨m, b¶o vÖ cho h¬n 1 tØ ng­êi khái bÖnh sèt rÐt;
- Hai chiÕc tµu ngÇm mang vò khÝ h¹t nh©n lµ ®ñ tiÒn xo¸ n¹n mï ch÷ cho toµn thÕ giíi...
§ã lµ nh÷ng con sè v­ît lªn trªn c¶ nh÷ng gi¸ trÞ thèng kª bëi nã cßn cã gi¸ trÞ tè c¸o bëi ®iÒu nghÞch lÝ lµ trong khi c¸c ch­¬ng tr×nh phôc vô chiÕn tranh ®Òu ®· hoÆc ch¾c ch¾n trë thµnh hiÖn thùc th× c¸c ch­¬ng tr×nh cøu trî trÎ em nghÌo hay xo¸ n¹n mï ch÷ chØ lµ sù tÝnh to¸n gi¶ thiÕt vµ kh«ng biÕt ®Õn bao giê míi trë thµnh hiÖn thùc. Trong khÝa c¹nh nµy th× râ rµng lµ khoa häc ®ang ph¸t triÓn ng­îc l¹i nh÷ng gi¸ trÞ nh©n v¨n mµ tõ bao ®êi nay con ng­êi vÉn h»ng x©y dùng.
VÉn b»ng phÐp suy luËn l« gÝch vµ nh÷ng con sè thèng kª nãng báng, t¸c gi¶ ®Èy m©u thuÉn lªn ®Õn ®Ønh ®iÓm: sù ph¸t triÓn vò khÝ h¹t nh©n kh«ng chØ ®i ng­îc l¹i lÝ trÝ cña con ng­êi mµ cßn ®i ng­îc l¹i lÝ trÝ tù nhiªn. Sù ®èi lËp khñng khiÕp gi÷a 380 triÖu n¨m, 180 triÖu n¨m, bèn kû ®Þa chÊt (hµng chôc triÖu n¨m) víi kho¶ng thêi gian ®ñ ®Ó "bÊm nót mét c¸i" ®· ph¬i bµy toµn bé tÝnh chÊt phi lÝ còng nh­ sù nguy hiÓm cña ch­¬ng t ... 994); L­u Quang Vò ®· viÕt kho¶ng h¬n 50 kÞch b¶n s©n khÊu ®· ®­îc dµn dùng vµ xuÊt b¶n: Sèng m·i tuæi 17 (1979); Hån Tr­¬ng Ba da hµng thÞt (1984); Ng­êi tèt nhµ sè 5 (1981); Kho¶nh kh¾c vµ v« tËn (1986); BÖnh sÜ (1988); Lêi thÕ thø 9 (1988); §iÒu kh«ng thÓ mÊt (1988)...
C¸c gi¶i th­ëng: B¶y Huy ch­¬ng vµng trong c¸c k× héi diÔn s©n khÊu chuyªn nghiÖp toµn quèc; hai lÇn ®­îc Gi¶i th­ëng cña Héi v¨n nghÖ Hµ Néi; hai lÇn ®­îc Gi¶i th­ëng cña Tæng Liªn ®oµn Lao ®éng; tÆng th­ëng v¨n häc cña Bé quèc phßng 1992.
- T«i vµ chóng ta lµ vë kÞch nãi, ph¶n ¸nh cuéc ®Êu tranh gay g¾t ®Ó thay ®æi ph­¬ng thøc tæ chøc, lÒ lèi ho¹t ®éng s¶n xuÊt ë xÝ nghiÖp Th¾ng Lîi. §­îc viÕt n¨m 1984, ngay n¨m 1985 ®· cã §oµn kÞch Hµ Néi, §oµn C¶i l­¬ng Th¸i B×nh vµ §oang c¶i l­¬ng Kiªn Giang dµn dùng; ®o¹t Huy ch­¬ng vµng héi diÔn toµn quèc n¨m 1985.
Trong ®o¹n trÝch nµy, t­ t­ëng tiÕn bé do gi¸m ®èc Hoµng ViÖt ®Ò x­íng ch­a trë thµnh hiÖn thùc nh­ng víi c¬ së thùc tÕ, hÖ thèng lÝ luËn chÆt chÏ, l¹i ®­îc sù ®ång t×nh, ñng hé cña quÇn chóng nh©n d©n, cã thÓ thÊy r»ng nh÷ng t­ t­ëng Êy ch¾c ch¾n sÏ mang l¹i ®êi sèng tèt ®Ñp h¬n cho c«ng nh©n, ®­a nhµ m¸y ph¸t triÓn theo mét chiÒu h­íng míi.
3. Tãm t¾t:
Sau mét n¨m vÒ lµm quyÒn gi¸m ®èc xÝ nghiÖp Th¾ng Lîi, Hoµng ViÖt ®· quyÕt ®Þnh cñng cè l¹i xÝ nghiÖp vµ thùc thi ph­¬ng ¸n lµm ¨n míi, døt kho¸t kh«ng tu©n thñ theo nh÷ng lèi mßn c¸c nguyªn t¾c l¹c hËu ®· k×m h·m sù ph¸t triÓn cña xÝ nghiÖp. Nh÷ng ý kiÕn cña Hoµng ViÖt vÒ kÕ ho¹ch më réng s¶n xuÊt vµ ph­¬ng ¸n lµm ¨n míi cña xÝ nghiÖp kh«ng ®­îc sù ®ång thuËn vµ chia sÎ cña nh÷ng con ng­êi b¶o thñ ®ang lµ céng sù cña m×nh. Nh÷ng m©u thuÉn ®ã ®· t¹o nªn xung ®ét kÞch, nh÷ng m©u thuÉn dån dËp gi÷a hai tuyÕn nh©n vËt tiªn tiÕn vµ b¶o thñ ®· lµm cho c¶nh diÔn trë nªn hÊp dÉn.
II - Gi¸ trÞ t¸c phÈm
1. Qua ®èi t­îng cô thÓ lµ xÝ nghiÖp Th¾ng Lîi, vë kÞch T«i vµ chóng ta ph¶n ¸nh cuéc ®Êu tranh gay g¾t ®Ó thay ®æi ph­¬ng thøc qu¶n lý, tæ chøc, lÒ lèi ho¹t ®éng s¶n xuÊt trªn ®Êt n­íc ta nh÷ng n¨m ®æi míi. Khi nhiÖm vô chÝnh ®· ®­îc x¸c ®Þnh, c¸c nguyªn t¾c, quy chÕ, c¸c ph­¬ng thøc s¶n xuÊt cò ®· trë nªn qu¸ l¹c hËu, lçi thêi. §Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt, cÇn thay ®æi t­ duy, thay ®æi ph­¬ng thøc qu¶n lý, tæ chøc... tõ ®ã ®æi míi c¸ch lµm, ®æi míi t­ duy qu¶n lý còng nh­ s¶n xuÊt.
2. M©u thuÉn c¬ b¶n cña vë kÞch T«i vµ chóng ta trong ®o¹n trÝch chÝnh lµ m©u thuÉn gi÷a nh÷ng suy nghÜ, c¸ch lµm ¨n míi mÎ víi nh÷ng c¬ chÕ, c¸ch lµm ¨n ®· qu¸ cò kü, lçi thêi. §©y lµ mét vÊn ®Ò cã ý nghÜa quan träng vµ rÊt phæ biÕn bëi nã x¶y ra mäi n¬i, mäi lóc. Kh«ng thay ®æi c¬ chÕ qu¶n lý, kh«ng kÝch thÝch ®­îc ng­êi lao ®éng nhiÖt t×nh tham gia vµo c«ng viÖc vµ ®ãng gãp c«ng søc vµo sù nghiÖp chung, mäi khÈu hiÖu kªu gäi còng sÏ trë nªn trèng rçng.
3. ViÖc miªu t¶ cuéc ®Êu tranh víi t­¬ng quan lùc l­îng nh­ vËy cho thÊy kh¶ n¨ng ph¶n ¸nh ®óng ®¾n quy luËt ph¸t triÓn x· héi cña t¸c gi¶. Khi c¸i míi cßn ch­a chøng tá ®­îc ­u thÕ vµ søc m¹nh cña m×nh, nã rÊt dÔ bÞ c« lËp. C¶n trë sù vËn ®éng cña c¸i míi lµ nh÷ng t­ t­ëng cò kÜ, b¶o thñ, l¹c hËu. Nh÷ng con ng­êi tiªu biÓu cho nÕp nghÜ cò ®ã mét phÇn xuÊt ph¸t tõ nh÷ng t­ t­ëng t­ lîi nh­ng ®iÒu chñ yÕu, hä lµ nh÷ng con ng­êi mang nh÷ng nÕp nghÜ qu¸ lçi thêi, ®· trë nªn kh« cøng. Hä sî mäi sù ®æi thay, kh«ng h¼n v× ng¹i c¸i míi lµm gi¶m ®i ®i nh÷ng quyÒn lîi vËt chÊt mµ hä ®· quen ®­îc h­ëng mµ cßn v× t­ t­ëng quen dùa dÉm, kh«ng d¸m chÞu tr¸ch nhiÖm tr­íc bÊt cø viÖc g×. Gièng nh­ ng­êi ®· quen ®i trªn con ®­êng nhá, nay sî h·i khi b­íc ra ®­êng lín, hä ®· v« t×nh hay cè ý trë thµnh vËt c¶n cña x· héi.
Cuéc ®Êu tranh míi - cò diÔn ra theo bèn sù kiÖn chÝnh:
Ban ®Çu, khi gi¸m ®èc ViÖt tuyªn bè ®Ò ¸n lµm ¨n míi, ph¸i b¶o thñ im lÆng hoÆc ph¶n øng mét c¸ch dÌ dÆt. Sù im lÆng Êy hµm chøa nhiÒu ý nghÜa. RÊt cã thÓ hä ®ang vê l¾ng nghe nh­ng thùc chÊt lµ ®ang t×m ra nh÷ng kÏ hë cña ®èi ph­¬ng ®Ó ph¶n c«ng. Khi gi¸m ®èc ph©n tÝch sù bÊt hîp lÝ gi÷a sè l­îng c«ng nh©n vµ yªu cÇu thùc tÕ cña c«ng viÖc, tr­ëng phßng tæ chøc lao ®éng b¾t ®Çu lªn tiÕng. C¬ chÕ s¶n xuÊt cò lµ c¬ së ®Ó «ng ta b¸m vµo. Cuéc tranh luËn vÒ vÊn ®Ò nµy ®· lµm bËt ra mét thùc tÕ ®· tõng tån t¹i trong thêi bao cÊp: c¸c chØ tiªu, kÕ ho¹ch ®­îc ®Ò ra theo nh÷ng c¸ch thøc chñ quan, ¸p ®Æt, hoµn toµn kh«ng c¨n cø vµo thùc tÕ s¶n xuÊt. §iÒu ®ã ®· ®­îc chØ ra qua mét ®o¹n ®èi tho¹i kh¸ sinh ®éng:
Hoµng ViÖt - C¸i kÕ ho¹ch s¶n xuÊt Êy ë ®©u ra, anh ChÝnh?
NguyÔn ChÝnh - ë cÊp trªn ¹.
Hoµng ViÖt - Nh­ng cÊp trªn d­a vµo ®©u mµ ra c¸i kÕ ho¹ch ®ã?
NguyÔn ChÝnh - Cã lÏ... dùa vµo cÊp trªn cao h¬n, dÜ nhiªn!
Tõ "Cã lÏ..." ®Õn "dÜ nhiªn" lµ hai s¾c th¸i hoµn toµn kh¸c nhau. Ban ®Çu lµ pháng ®o¸n, ngËp ngõng, sau ®ã lµ kh¼ng ®Þnh døt kho¸t. Uy lùc cña "cÊp trªn" lµ yÕu tè khiÕn cho NguyÔn ChÝnh cã ®ñ tù tin vµo lÝ lÏ cña m×nh.
Khi thÊy gi¸m ®èc ViÖt dÔ dµng bÎ g·y lÝ lÏ ®ã, nhãm "b¶o thñ" tiÕn hµnh ®ît ph¶n c«ng thø hai. LÇn nµy cã sù tham gia cña tr­ëng phßng tµi vô, "tay hßm ch×a kho¸" cña nhµ m¸y, víi sù hËu thuÉn cña nh÷ng quy t¾c tµi chÝnh dï còng ®· lçi thêi nh­ng kh«ng dÔ cã thÓ b¸c bá. §ît ph¶n c«ng nµy kh¸ quyÕt liÖt vµ khã ®o¸n tr­íc kÕt qu¶ bëi mét bªn míi chØ lµ nh÷ng ý t­ëng ®ang h×nh thµnh nh­ng bªn kia lµ mét ng­êi n¾m v÷ng c¸c nguyªn t¾c tµi chÝnh - kÕ to¸n. Tin t­ëng vµo ­u thÕ cña m×nh, tr­ëng phßng tµi vô kh«ng chØ ®Êu tranh b»ng lÝ lÏ víi gi¸m ®èc mµ cßn ph¶n øng b»ng hµnh ®éng (kh«ng chÞu cÊp tiÒn tu söa m¸y mãc).
Sù ph¸t triÓn cña t×nh thÕ ®· cho thÊy b¶n lÜnh cña vÞ gi¸m ®èc míi. NÕu nh­ trong ®ît ph¶n c«ng tr­íc cña nhãm "b¶o thñ", Hoµng ViÖt chñ yÕu dïng lÝ lÏ ®Ó b¸c bá th× trong lÇn thø hai nµy, anh ®· dïng uy quyÒn cña m×nh ®Ó gi¶i quyÕt vÊn ®Ò. TÊt nhiªn, uy quyÒn Êy muèn cã hiÖu lùc ph¶i dùa trªn nh÷ng lÝ lÏ x¸c ®¸ng. C¬ së cho nh÷ng lÝ lÏ cña gi¸m ®èc ViÖt lµ ®iÒu kiÖn ®Ó ph¸t triÓn s¶n xuÊt mµ mét trong nh÷ng yÕu tè ®ã lµ ®êi sèng cña anh chÞ em c«ng nh©n. §©y cã thÓ coi lµ ®iÓm mÊu chèt khiÕn cho ®Ò ¸n s¶n xuÊt míi ®­îc nh÷ng ng­êi c«ng nh©n nh­ «ng Quých, bµ Béng (vµ nh÷ng ng­êi kh¸c sau nµy) ®ång t×nh ñng hé.
Kh¸c víi hai lÇn tr­íc, ë lÇn thø ba nµy, gi¸m ®èc ViÖt lµ ng­êi chñ ®éng tÊn c«ng. Anh tuyªn bè b·i bá chøc vô qu¶n ®èc. §©y lµ mét quyÕt ®Þnh kh¸ bÊt ngê bëi chøc vô qu¶n ®èc vèn ®· tån t¹i tõ l©u. MÆc dï vËy, b»ng lÝ lÏ tho¶ ®¸ng cña m×nh, gi¸m ®èc ViÖt vÉn khiÕn cho qu¶n ®èc Tr­¬ng hoµn toµn chÞu khuÊt phôc. Anh ta chØ cßn biÕt l¾p b¾p, Êp óng mµ kh«ng thÓ lµm g× kh¸c (cã lÏ còng bëi qu¸ bÊt ngê).
C¸ch dµn c¶nh nh­ vËy còng cho thÊy phÇn nµo sù s¾c s¶o trong nghÖ thuËt viÕt kÞch cña L­u Quang Vò. KÞch lµ nghÖ thuËt s©n khÊu, vèn tèi kÞ sù lÆp l¹i trong c¸c thao t¸c. Khai th¸c ba mèi quan hÖ kh¸c nhau nh­ng thùc chÊt m©u thuÉn kh«ng thay ®æi (vÉn lµ cuéc ®Êu tranh gi÷a c¸i míi vµ c¸i cò), t¸c gi¶ ®· ®Ó cho c¸c nh©n vËt ho¹t ®éng theo ba c¸ch thøc kh¸c nhau. §©y lµ yÕu tè quan träng ®¶m b¶o cho vë kÞch cã ®­îc søc l«i cuèn liªn tôc.
Trong mèi quan hÖ thø t­, kÞch tÝnh ®­îc ®Èy lªn cao ®é. NÕu nh­ trong ba cuéc ®Êu tranh tr­íc ®ã, quan hÖ chñ yÕu vÉn lµ quan hÖ c«ng viÖc th× lÇn nµy, kh«ng chØ lµ quan hÖ c«ng viÖc mµ cßn lµ quan hÖ con ng­êi, quan hÖ chøc vô kh¸ gÇn gòi gi÷a gi¸m ®èc vµ phã gi¸m ®èc. Kh¸c víi th¸i ®é dÌ dÆt ban ®Çu, th¸i ®é cña phã gi¸m ®èc NguyÔn ChÝnh rÊt quyÕt liÖt:
"NguyÔn ChÝnh - §· cò kÜ l¹c hËu. Kh«ng ®Çu! C¸i c¬ chÕ mµ ®ång chÝ m¹t s¸t Êy tån t¹i bÒn v÷ng mÊy chôc n¨m nay. Nhê nã mµ chóng ta cã h«m nay, cã chñ nghÜa x· héi nh­ ngµy h«m nay, h¹t g¹o ®ång chÝ ¨n, c¸i ¸o ®ång chÝ mÆc vµ c¶ chÝnh con ng­êi ®ång chÝ n÷a ®· ®­îc rÌn luyÖn vµ tr­ëng thµnh trong c¬ chÕ Êy. §õng véi v· phñ nhËn!".
§ã cã thÓ coi lµ mét giäng ®iÖu kh¸ "®anh thÐp" dùa trªn nh÷ng gi¸ trÞ bÒn v÷ng. Qu¶ thËt, c¬ chÕ Êy ®· tõng tån t¹i vµ kh«ng ph¶i kh«ng cã thêi ®· tõng ph¸t huy t¸c dông, nhÊt lµ trong hoµn c¶nh chiÕn tranh ®ßi hái sù tËp trung nh©n lùc, vËt lùc ®Õn møc tèi ®a. Tuy nhiªn, ®iÒu ®ã kh«ng lµm cho gi¸m ®èc ViÖt mÊt b×nh tÜnh. Quy luËt vËn ®éng cña x· héi ®ãng vai trß then chèt. C¸i h«m qua lµ tÝch cùc th× h«m nay ®· trë nªn lçi thêi. Hoµng ViÖt ®· chiÕn th¾ng bëi anh kh«ng phñ nhËn qu¸ khø nh­ng vÉn ®øng v÷ng trªn lÝ luËn cña thùc t¹i, cña quy luËt vËn ®éng lÞch sö.
Kh«ng thÓ bÎ g·y ®­îc lÝ lÏ s¾c s¶o Êy, NguyÔn ChÝnh tung ra "miÕng ®ßn" cuèi cïng:
"NguyÔn ChÝnh - TÊt c¶ nh÷ng viÖc ®ång chÝ ®Þnh tiÕn hµnh, kh«ng cã trong nghÞ quyÕt §¶ng uû xÝ nghiÖp. §¶ng uû ch­a quyÕt ®Þnh, ®ång chÝ ViÖt ¹".
§ßn ph¶n c«ng nµy t­¬ng ®èi s¾c bÐn, dùa trªn mét sù thËt hiÓn nhiªn: nghÞ quyÕt cña §¶ng uû ch­a ®Ò cËp ®Õn nh÷ng vÊn ®Ò cô thÓ nh­ thÕ. MÆc dï vËy, b»ng sù nhanh trÝ, gi¸m ®èc ViÖt vÉn t×m ®­îc c¬ së hîp lÝ cho nh÷ng dù ®Þnh t¸o b¹o cña m×nh, ®ã lµ nghÞ quyÕt "®Èy m¹nh s¶n xuÊt vµ æn ®Þnh ®êi sèng c«ng nh©n". Mét lÇn n÷a, c¸i míi l¹i chiÕn th¾ng.
Cuéc ®èi tho¹i sau ®ã gi÷a Hoµng ViÖt vµ Lª S¬n nh­ b¸o tr­íc cuéc ®Êu tranh gi÷a c¸i cò vµ c¸i míi ch­a thÓ chÊm døt, nã sÏ cßn diÔn ra thËm chÝ cßn gay go, quyÕt liÖt h¬n. C©u nãi vui cña Lª S¬n cuèi ®o¹n trÝch còng cho thÊy r»ng quan ®iÓm t¸o b¹c, tÝch cùc cña gi¸m ®èc ViÖt ®· ®­îc nhiÒu ng­êi ®ång t×nh ñng hé vµ trong xu thÕ tÊt yÕu, ch¾c ch¾n nã sÏ trë thµnh hiÖn thùc.
Còng cÇn nhËn thøc râ tÝnh chÊt tÝch cùc cña cuéc ®Êu tranh nµy. C¸i cò lµ sù c¶n trë nh­ng ®ång thêi còng lµ ®éng lùc cho c¸i míi nhanh chãng ph¸t triÓn vµ kh¼ng ®Þnh ®­îc m×nh. Cuéc ®Êu tranh míi - cò cµng gay g¾t bao nhiªu th× th¾ng lîi cña c¸i míi tr­íc c¸i cò l¹i cµng cã ý nghÜa bÊy nhiªu. ChØ qua mét ®o¹n trÝch, chóng ta ch­a thÊy ®­îc kÕt qu¶ cña cuéc ®Êu tranh Êy nh­ng hiÖn thùc cuéc sèng h«m nay ®· chøng tá t¸c gi¶ cã mét tÇm nh×n xa vµ kh¶ n¨ng dù b¸o x· héi chÝnh x¸c.
4. C¶nh ba cña vë kÞch thÓ hiÖn kh¸ râ tÝnh c¸ch cña c¸c nh©n vËt:
- Gi¸m ®èc Hoµng ViÖt lµ mét ng­êi l·nh ®¹o cã tinh thÇn tr¸ch nhiÖm cao, n¨ng ®éng, t¸o b¹o, d¸m nghÜ d¸m lµm v× sù nghiÖp chung cña nhµ m¸y còng nh­ quyÒn lîi cña anh chÞ em c«ng nh©n.
- Lª S¬n còng lµ mét kü s­ cã n¨ng lùc, cã tr×nh ®é chuyªn m«n giái, tõng g¾n bã nhiÒu n¨m cïng xÝ nghiÖp. Dï biÕt khã kh¨n nh­ng anh vÉn chÊp nhËn, s½n sµng cïng Hoµng ViÖt c¶i tiÕn toµn bé ho¹t ®éng cña ®¬n vÞ.
- Phã gi¸m ®èc NguyÔn ChÝnh tiªu biÓu cho lo¹i ng­êi b¶o thñ nh­ng còng rÊt kh«n ngoan, nhiÒu m¸nh khoÐ. Anh ta lu«n vin vµo c¬ chÕ, kh«ng muèn ®æi thay nh÷ng nguyªn t¾c dï ®· rÊt l¹c hËu.
- Qu¶n ®èc Tr­¬ng lµ ng­êi suy nghÜ vµ lµm viÖc nh­ c¸i m¸y, thiÕu t×nh ng­êi, thÝch tá ra quyÒn thÕ, h¸ch dÞch víi chÞ em c«ng nh©n.
5. Cuéc ®Êu tranh trong T«i vµ chóng ta lµ cuéc ®Êu tranh gay g¾t gi÷a c¸i cò vµ c¸i míi. §ã lµ vÊn ®Ò nãng báng cña thùc tiÔn ®êi sèng sinh ®éng. Tuy gay go nh­ng cuèi cïng phÇn th¾ng sÏ thuéc vÒ c¸i míi, c¸i tiÕn bé. C¸ch lµm viÖc, nh÷ng chñ tr­¬ng ®æi míi cña ViÖt, Lª S¬n, Thanh... phï hîp víi yªu cÇu ph¸t triÓn cña x· héi, víi nguyÖn väng cña anh em trong xÝ nghiÖp, bëi vËy, nh÷ng chñ tr­¬ng Êy lu«n ®­îc mäi ng­êi ñng hé.

Tài liệu đính kèm:

  • docTAI LIEU ON THI VAO THPT CHI TIET(2).doc