Bài giảng Ngữ văn 9 - Bài: Sự phát triển của từ vựng

 Sự phát triển 
 của từ vựng VÀO NHÀ NGỤC QUẢNG ĐÔNG CẢM TÁC
 Vẫn là hào kiệt, vẫn phong lưu,
 Chạy mỏi chân thì hãy ở tù.
 Đã khách không nhà trong bốn biển,
 Lại người có tội giữa năm châu.
 Bủa tay ôm chặt bồ kinh tế,
 Mở miệng cười tan cuộc oán thù.
 Thân ấy vẫn còn, còn sự nghiệp,
 Bao nhiêu nguy hiểm sợ gì đâu.
 Phan Bội Châu – Trích Ngữ văn 8 - Tập1
 Kinh tế
 Nghĩa 
 ◆Trong bài thơ ◆ Ngày nay
Cách nói tắt của kinh Chỉ toàn bộ hoạt động 
 bang tế thế: có nghĩa sản xuất, kinh doanh, 
 là trị nước cứu đời trao đổi vật chất Ví dụ 2:
 a. - Gần xa nô nức yến anh,
 Chị em sắm sửa bộ hành chơi xuân(1).
 Dập dìu tài tử giai nhân,
 Ngựa xe như nước áo quần như nêm.
 - Ngày xuân(2) em hãy còn dài,
 Xót tình máu mủ thay lời nước non.
 b. - Được lời như cởi tấm lòng,
 Gởi kim thoa với khăn hồng trao tay(1). 
 - Cũng nhà hành viện xưa nay,
 Cũng phường bán thịt cũng tay(2) buôn người Xuân
 1 2
Mùa, thời tiết Tuổi trẻ 
 Nghĩa gốc Nghĩa chuyển
 phương thức ẩn dụ Tay
 1 2
 Người làm chuyên nghiệp 
Bộ phận cơ thể
 1 nghề hay 1 lĩnh vực
 Nghĩa gốc Nghĩa chuyển
 phương thức Hoán dụ SỰ PHÁT TRIỂN CỦA TỪ VỰNG
 Xã hội phát triển, từ vựng của ngôn ngữ 
 cũng không ngừng phát triển
 Một trong những cách phát triển từ vựng 
tiếng Việt là phát triển nghĩa của từ ngữ trên 
 cơ sở nghĩa gốc của chúng.
 Phương thức
 Nghĩa chuyển
 chuyển nghĩa
 Phương thức Phương thức 
 ẩn dụ hoán dụ Ví dụ 1: 
Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng 
Thấy một mặt trời trong lăng rất đỏ. 
 Viễn Phương- Viếng lăng Bác
Mặt trời : (1)=> của tự nhiên. 
 (2)=>đại diện cho hình ảnh của Bác . Ví dụ 2:
 Áo chàm đưa buổi phân li
 Cầm tay nhau biết nói gì hôm nay.
 ( Việt Bắc - Tố Hữu )
=> Áo chàm: con người Việt Bắc (Lấy dấu hiệu
của sự vật để gọi sự vật) -> Hoán dụ tu từ Bài tập 1(SGK-T56)
a) Đề huề lưng túi gió trăng,
 Sau chân theo một vài thằng con con. 
 (Nguyễn Du, Truyện Kiều)
b) Năm em học sinh lớp 9A có chân trong 
 đội tuyển của trường đi dự “Hội khỏe Phù 
 Đổng”. a) Đề huề lưng túi gió trăng,
 Sau chân theo một vài thằng con con. 
 (Nguyễn Du, Truyện Kiều)
 - Chân: một bộ phận trên cơ thể con người
 =>Nghĩa gốc
b) Năm em học sinh lớp 9A có chân trong đội 
 tuyển của trường đi dự “Hội khỏe Phù Đổng”.
- Chân: một vị trí trong đội tuyển
=>Nghĩa chuyển (Phương thức hoán dụ) Bài tập 2 (SGK-T57)
-Từ trà được dùng với nghĩa chuyển theo phương 
thức ẩn dụ.
- Trà trong cách dùng này có nghĩa là sản phẩm từ 
thực vật, được chế biến dưới dạng khô, dùng để 
pha nước uống. Bài tập 3 (SGK-T57) 
->Từ đồng hồ được dùng với nghĩa chuyển (chỉ 
khí cụ dùng để đo có bề ngoài giống đồng hồ) 
 Chuyển nghĩa theo phương thức ẩn dụ Bài tập 4 :
a/ Hội chứng :
-Nghĩa gốc :Tập hợp nhiều triệu chứng cùng xuất hiện 
của bệnh.
VD: Hội chứng viêm đường hô hấp cấp rất phức tạp.
-Nghĩa chuyển :Tập hợp nhiều hiện tượng, sự kiện, 
biểu hiện một tình trạng, một vấn đề xã hội, cùng xuất 
hiện nhiều nơi.
VD :Lạm phát, thất nghiệp là hội chứng của tình trạng 
suy thoái kinh tế. Bài tập 4 (SGK-T57) 
b) Ngân hàng
- Nghĩa gốc: Tổ chức kinh tế hoạt động trong
lĩnh vực kinh doanh và quản lí các nghiệp vụ
tiền tệ, tín dụng.
VD: Ngân hàng Nông nghiệp và Phát triển nông
thôn Việt Nam, Ngân hàng Ngoại thương Việt
Nam.
- Nghĩa chuyển: Kho lưu trữ dữ liệu, bộ phận
cơ thể để sử dụng khi cần thiết.
 VD: Ngân hàng máu, Ngân hàng dư liệu, Ngân
hàng đề thi,... Bài tập 4 (SGK-T57) 
c) Sốt
- Nghĩa gốc: Nhiệt độ cơ thể lên quá cao so mức 
binh thường do bị bệnh.
VD: Anh ấy bị sốt đến 40 độ.
- Nghĩa chuyển: Trạng thái tang đột ngột về nhu 
cầu khiến hàng trở nên khan hiếm, tang nhanh. 
VD: Cơn sốt đất, cơn sốt vàng Hướng dẫn học bài
- Học thuộc phần ghi nhớ, hoàn thiện các bài tập còn lại.
- Tìm ví dụ về sự phát triển nghĩa của từ vựng trên cơ sở 
nghĩa gốc
- Tìm ví dụ về hai phương thức phát triển nghĩa của từ 
vựng: phương thức ẩn dụ và phương thức hoán dụ.
- Đọc một số mục từ trong từ điển và xác định nghĩa gốc, 
nghĩa chuyển của từ đó. Chỉ ra trình tự trình bày nghĩa gốc 
và nghĩa chuyển của từ trong từ điển.
- Soạn bài : CHUYỆN CŨ TRONG PHỦ CHÚA TRỊNH