Giáo án Ngữ văn 9 - Tuần 30 - Năm học 2021-2022

 Tuần 30 
 Tiết 146-150 ÔN TẬP TỔNG HỢP HKII
 Ngày soạn: 2/4/2022
I. Mục tiêu
1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ
 * Kiến thức : Giúp HS nắm kiến thức về văn bản, TLV
 * Kĩ năng : Rèn luyện kĩ năng vận dụng các kiên thức vào làm bài tập.
2. Phẩm chất, năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh
 Tự học, tư duy, giải quyết vấn đề, hợp tác, giao tiếp.
II. Chuẩn bị
 - GV : giáo án, SGK
 - HS : soạn bài
III. Tổ chức các hoạt động dạy học
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
 Kiểm tra sự chuẩn bị của HS .
3. Bài mới :
 HĐ1: Hoạt động khởi động
 Kể tên những văn bản thơ hiện đại Việt Nam mà em đã học ở HKII Ngữ văn 
9.
HĐ: Hoạt động hình thành kiến thức mới.
I.HƯỚNG DẪN CÁCH LÀM BÀI NGHỊ LUẬN VỀ MỘT BÀI THƠ, 
ĐOẠN THƠ
 1. Giới thiệu tác giả, tác phẩm và nội dung.
 - Giới thiệu tác giả, tác phẩm
 ( Nhà thơ trưởng thành trong thời kì nào? Đặc điểm sáng tác? Bài thơ ra đời 
trong hoàn cảnh nào?)
 - Nêu khái quát của đoạn thơ ( bài thơ).
 ( Đoạn thơ, bài thơ biểu hiện những vẻ đẹp thiên nhiên/ cộng sống ntn?Tâm 
trạng, t/c của nhà thơ trong đoạn thơ, bài thơ là gì?)
 2. Phân tích giá trị nội dung và nghệ thuật
 - Phân tích tác dụng nghệ thuật các yếu tố sau:
+ Ngôn từ, hình ảnh có sức gợi cảm, tính tạo hình và ý nghĩa biểu tượng ntn? 
+ Bộc lộ cảm xúc, diễn tả tâm trạng, t/c gì của tg?
- Hình tượng thơ ( thiên nhiên, con người có đặc điểm gì?Thế giới tâm hồn, t/c 
của nhà thơ biểu hiện ntn?)
 VD: Phân tích vẻ đẹp hình tượng thơ trong bài thơ " Đồng chí?
 - Nhịp thơ, giọng thơ tạo âm hưởng gì? Bộc lộ cái hồn của cảnh và tâm trạng 
nhà thơ ntn?
 VD: Đoàn thuyền đánh cá: nhịp sôi nổi, hào hứng
 Ánh trăng: suy tư, chiêm nghiệm - Biệp pháp nghệ thuật: so sánh, AD, điệp từ, điệp ngữ...gợi tả vẻ đẹp sinh 
động của thiên nhiên, c/s và cung bậc cảm xúc, t/ c của nhà thơ ntn?
 VD: Khổ thơ đầu bài Đoàn thuyền đánh cá - sd nhân hóa, so sánh
 VD: Võng mắc chông chênh đường xe chạy 
 Lại đi lại đi trời xanh thêm Điệp từ
3. Nhận xét, đánh giá chung
 - Thành công về nghệ thuật sd ngôn từ, h/a, giọng điệu
 - Tấm lòng, t/c cao đẹp của nhà thơ gửi gắm qua bài thơ, đoạn thơ.
Lưu ý: 
- Nghị luận thơ bắt đầu bằng việc phân tích các yếu tố nghệ thuật đặc sắc để chỉ 
ra tác dụng nghệ thuật của nó ( tức là nội dung biểu hiện): tránh việc diễn xuôi 
nội dung câu thơ, đoạn thơ.
- Nghị luận thơ là trình bày cách cảm, cách nghĩ của người viết vì thế ngoài yêu 
cầu chuẩn KTKN, người viết cần có sự rung cảm và sáng tạo
II. Vận dụng
1.Bài thơ Mùa xuân nho nhỏ- Thanh Hải
 Cảm nhận về khổ thơ đầu tiên của bài Mùa xuân nho nhỏ
* Mở bài :
- Giới thiệu khái quát về bài thơ Mùa xuân nho nhỏ, vị trí của khổ thơ trong văn 
bản.
- Khái quát nội dung cảm xúc của đoạn thơ: Cảm xúc của nhà thơ về mùa xuân 
thiên nhiên đất trời. ( trích thơ)
 Thanh Hải là nhà thơ trưởng thành trong hai cuộc kháng chiến chống 
Pháp và chống Mỹ. Bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" là tác phẩm nổi bật của ông. 
Đọc bài thơ người đọc rất ấn tượng với khổ thơ đầu của bài thơ:
 "Mọc giữa dòng sông xanh
 Một bông hoa tím biếc
 Ôi con chim chiền chiện
 Hót chi mà vang trời
 Từng giọt long lanh rơi
 Tôi đưa tay tôi hứng"
* Thân bài : Lần lượt trình bày những suy nghĩ, đánh giá về nội dung và nghệ 
thuật của đoạn thơ.
 Bài thơ "Mùa xuân nho nhỏ" được ra đời trong hoàn cảnh rất đặc biệt 
trước khi nhà thơ sắp vĩnh biệt cuộc đời. Vậy mà bài thơ vẫn rất trẻ trung và đầy 
khát vọng cống hiến. Bài thơ được cấu tạo theo mạch cảm xúc dạt dào của tác 
giả. Bằng sự quan sát tinh tế các giác quan nhạy cảm nhưng hơn thế là cả một 
tấm lòng yêu quê hương Thanh Hải đã vẽ bức tranh xuân thật nhẹ nhàng đằm 
thắm giản dị nhưng hết sức thơ mộng:
 "Mọc giữa dòng sông xanh
 Một bông hoa tím biếc Ôi con chim chiền chiện
 Hót chi mà vang trời"
Tín hiệu mùa xuân đã về được nhà thơ cảm nhận bằng thị giác: trên dòng sông 
xanh của quê hương mọc lên một bông hoa tím biếc. Màu xanh của sông làm 
nền tô điểm cho màu hoa tím biếc. Động từ "mọc" nằm ở đầu câu thơ gợi tả sự 
ngạc nhiên vui thú là niềm vui hân hoan đón chào mùa xuân đến. Bông hoa tím 
biếc mang đặc trưng của xứ Huế thâm trầm, mang đặc trưng của chiếc áo dài 
Huế. 
Sắc xanh, màu tím biếc đã tạo nên bức tranh xuân với những đường nét chấm 
phá mặn mà đằm thắm. Đó là bức tranh đa chiều mà nhìn vào con người như 
đọc được điệu hồn quê hương.
Không gian của mùa xuân được mở rộng theo chiều cao, nhà thơ vui sướng lắng 
tai nghe tiếng chim chiền chiện hót trên bầu trời trong trẻo. Từ "ơi" nằm ở đầu 
dòng thơ là tiếng gọi ngọt ngào xúc động biểu lộ niềm vui ngây ngất khi nghe 
âm thanh của tiếng chim. Tiếng chim chiền chiện hót gọi xuân về hay tiếng lòng 
náo nức của người dân xứ Huế của người dân đất Việt trước xuân sang. Tiếng 
chim ngân vang rung động đất trời đem niềm vui hân hoan trong lòng người.
 Ngắm dòng sông ngắm bông hoa đẹp nghe tiếng chim hót nhà thơ bồi hồi 
sung sướng bất giác đưa tay ra hứng từng giọt âm thanh từng giọt sương sớm 
hay từng giọt mưa xuân long lanh:
 "Từng giọt long lanh rơi
 Tôi đưa tay tôi hứng"
Cử chỉ của nhà thơ bình dị mà trân trọng là cử chỉ thể hiện sự xúc động sâu xa. 
Đó là sự liên tưởng đầy chất thơ qua nghệ thuật chuyển đổi cảm giác thính giác 
thị giác xúc giác đã được huy động để cảm nhận những hình khối thẩm mỹ của 
âm thanh. Đại từ “tôi” + hành động “tôi hứng” thế hiện sự chiếm lĩnh, giao hòa 
của tác giả với mùa xuân. Câu thơ biểu hiện niềm say sưa, ngây ngất của tác giả 
trước vẻ đẹp của thiên nhiên, đất trời.
* Kết bài : Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ.
 Như vậy, qua khổ thơ đầu của bài thơ, Thanh Hải đã gợi lên trước mắt 
người đọc bức tranh thiên nhiên xứ Huế vào mùa xuân. Bức tranh ấy có bông 
hoa màu tím, có tiếng chim hát vang trời. Đưa đến cho người đọc cảm nhận tinh 
tế về mùa xuân xứ Huế.
Suy nghĩ của em về hai khổ thơ sau đây trong bài thơ "Mùa xuân nho 
nhỏ"của Thanh Hải.
 Ta làm con chim hót
 Ta làm một nhành hoa
 Ta nhập vào hoà ca
 Một nốt trầm xao xuyến.
 Một mùa xuân nho nhỏ
 Lặng lẽ dâng cho đời Dù là tuổi hai mươi
 Dù là khi tóc bạc.
* Mở bài :
- Giới thiệu khái quát về bài thơ Mùa xuân nho nhỏ, vị trí của 2 khổ thơ trong 
văn bản.
- Khái quát nội dung cảm xúc của đoạn thơ: 2 khổ thơ nói lên điều tâm niệm 
chân thành, khát vọng cao đẹp của tác giả là được sống, cống hiến hết mình cho 
đất nước, cho cuộc đời )
* Thân bài : Lần lượt trình bày những suy nghĩ , đánh giá về nội dung và nghệ 
thuật của đoạn thơ.
Dẫn dắt vào vấn đề nghị luận
 - Trước cảm xúc say sưa, ngây ngất về mùa xuân thiên nhiên đất trời; cảm xúc 
tự hào, yêu mến về mùa xuân đất nước - cách mạng Thanh Hải đã bộc lộ ước 
nguyện chân thành, tha thiết.
 Khổ thơ thứ nhất: là 1 ước nguyện thật giản dị nhưng vô cùng cao đẹp :
 Ta làm con chim hót
 Ta làm một nhành hoa
 Ta nhập vào hoà ca
 Một nốt trầm xao xuyến.
+ Chỉ ra được biện pháp nghệ thuật trong khổ thơ: điệp ngữ (ta làm) và tác dụng 
của nó : diễn tả sâu sắc niềm mong ước của nhà thơ.
Nhà thơ muốn làm một con chim hót để mang đến niềm vui cho cuộc đời, muốn 
làm 1 cành hoa để tô đẹp cho cuộc sống (hơn nữa có thể đó là bông hoa sắc tím 
mang dáng dấp xứ Huế mộng mơ - quê hương tác giả). Đặc biệt Thanh Hải còn 
muốn làm một nốt nhạc song không phải là một nốt cao, nốt bổng mà là 1 nốt 
nhạc trầm trong bản hoà ca làm xao xuyến, lay động lòng người.
+ Ước muốn của tác giả ở khổ thơ này (làm chim hót, cành hoa) còn tạo ra một 
sự ứng đối chặt chẽ với khổ thơ thứ nhất của bài thơ vì có những hình ảnh được 
nhắc lại.
+ Khẳng định đó là khát vọng sống hoà nhập vào cuộc sống và thiên nhiên tươi 
đẹp của đất nước.
 Khổ thơ thứ hai: Tác giả thay lời rất nhiều người nói lên mong ước bình dị, 
khiêm nhường, đáng quý.
 Một mùa xuân nho nhỏ
 Lặng lẽ dâng cho đời
 Dù là tuổi hai mươi
 Dù là khi tóc bạc. + Đánh giá về sự thay đổi đại từ xưng hô: từ Tôi (ở đầu bài thơ) là số ít (tác giả) 
sang Ta : số nhiều, nhiều người để nói lên 1 ước nguyện cao đẹp chung của 
nhiều người, nhiều lứa tuổi, nhiều thế hệ
+ Chỉ ra nghệ thuật : dùng từ láy (nho nhỏ, lặng lẽ), điệp từ (dù là) để thấy được 
khát vọng cống hiến không mệt mỏi từ lúc còn trẻ đến lúc đã già, từ lúc tóc còn 
xanh đến khi mái đầu đã bạc (trọn đời).
+ Nhận xét cách cống hiến được đề cập trong khổ thơ: lặng lẽ dâng: dâng hiến 
một cách âm thầm, bền bỉ, không cần phải khoa trương vẻ đẹp tâm hồn.
* Kết bài : Khái quát giá trị, ý nghĩa của đoạn thơ và liên hệ bản thân
- Khái quát giá trị, ý nghĩa đoạn thơ: Với thể thơ 5 chữ, dùng nhiều biện pháp 
nghệ thuật mang lại hiệu quả cao, giọng điệu chân thành, tha thiết đoạn thơ đã 
thể hiện được niềm mong ước sống có ích, dâng hiến một cách trọn vẹn của 
Thanh Hải và cũng là của rất nhiều người đối với đất nước, với xã hội. 
- Liên hệ bản thân: + Học tập được gì từ cách sống của Thanh Hải
 + Những việc làm thiết thực của bản thân trong học tập, trong cách ứng xử với 
mọi người để thực hiện ước nguyện cao đẹp đó.
4. Hướng dẫn về nhà, hoạt động tiếp nối
 * Bài vừa học: Ghi nhớ những kiến thức về nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
 * Chuẩn bị bài mới: Xem lại bài thơ Mùa xuân nho nhỏ- Thanh Hải.
IV. Kiểm tra đánh giá bài học: Nhận xét thái độ học tập của học sinh
V. Rút kinh nghiệm
 .....................................
.................................................................................................................................