Giáo án Ngữ văn Lớp 9 - Tuần 1, Tiết 1-5 - Năm học 2019-2020

 Ngày soạn: 08/8/2019
Tiết thứ 01 đến tiết thứ 05
Tuần: 1 
 Tiết 1, 2 Bài 1. Văn bản: PHONG CÁCH HỒ CHÍ MINH 
 Lê Anh Trà
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ:
 Kiến thức: 
 - Vẻ đẹp trong phong cách Hồ Chí Minh là sự kết hợp hài hoà giữa truyền thống 
và hiện đại, dân tộc và nhân loại, thanh cao và giản dị.
 - Tầm vóc lớn lao trong cốt cách văn hóa Hồ Chí Minh qua một văn bản nhật dụng 
có sử dụng các yếu tố nghị luận, tự sự, biểu cảm.
 Kĩ năng: 
 - Nắm bắt nội dung văn bản nhật dụng thuộc chủ đề hội nhập với thế giới và bảo 
vệ bản sắc văn hóa dân tộc.
 - Vận dụng các biện pháp nghệ thuật trong việc viết văn bản về một vấn đề thuộc 
lĩnh vực văn hóa đời sống.
 Kĩ năng sống:
 - Xác định giá trị bản thân từ việc tìm hiểu vẻ đẹp phong cách HCM (kết hợp tinh 
hoa văn hóa truyền thống dân tộc và nhân loại) xác định được mục tiêu phấn đấu theo 
phong cách HCM trong bối cảnh hội nhập quốc tế.
 - Giao tiếp: trình bày, trao đổi về nội dung của phong cách HCM trong văn bản.
 Thái độ: Từ lòng kính yêu, tự hào về Bác, học sinh có ý thức tu dưỡng, học tập 
rèn luyện theo gương Bác.
 TH GDQPAN: giới thiệu một số hình ảnh về chủ tịch HCM.
 TH TT HCM.
2. Phẩm chất, năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh:
 - Năng lực tự học, đọc hiểu: Tìm hiểu kiến thức về văn bản nhật dụng và văn bản 
Phong cách Hồ Chí Minh.
 - Năng lực nêu và giải quyết vấn đề, sáng tạo: Thông qua câu hỏi gợi dẫn để làm 
rõ vấn đề đặt ra trong tiết học.
 - Năng lực hợp tác nhóm: Hợp tác với nhóm hoạt động để trao đổi nội dung bài
học.
 - Năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin: Trình bày trôi chảy, mạch lạc 
các thông tin về văn bản nhật dụng và văn bản Phong cách Hồ Chí Minh.
II. Chuẩn bị: 
 - Giáo viên: SGK, SGV, giáo án, tài liệu chuẩn KTKN, tranh ảnh, phấn màu.
 - Học sinh: Soạn bài trước ở nhà.
III. Tổ chức các hoạt động dạy học:
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp học (1 phút) 2. KTBC: Kiểm tra sự chuẩn bị của HS (2 phút)
3. Bài mới: 
 Cách thức tổ chức hoạt động Sản phẩm hoạt Kết luận của giáo viên
 động của học sinh
HĐ1: Khởi động (2 phút)
MĐ: Giúp HS hiểu đôi nét về vẻ đẹp phong cách Hồ Chí Minh.
- Hãy nêu vài nét về Bác Hồ mà HS nêu. Vẻ đẹp văn hoá chính là nét 
em biết. nổi bật trong phong cách Hồ 
 Chí Minh.
HĐ2: Tìm tòi, tiếp nhận kiến thức (70 phút)
MĐ: Giúp HS hiểu đôi nét về tác giả, nội dung, nghệ thuật và ý nghĩa của văn bản.
 GV hướng dẫn: đọc rõ ràng chậm Nghe 2 HS đọc I. Đọc – Tìm hiểu chung:
 rãi, bình tĩnh, khúc triết. Đọc tiếp. 1. Đọc văn bản.
 mẫu. 2. Tìm hiểu chung: 
 HS nêu Nhắc lại - Văn bản được trích trong 
- Chủ đề của văn bản này là gì? các chủ đề của các “Hồ Chí Minh và văn hóa 
 văn bản nhật dụng đã Việt Nam” của tác giả Lê 
- Em hiểu như thế nào là “Truân học. Anh Trà.
chuyên, hiền triết, thuần đức”? - Chủ đề: Sự hội nhập thế 
 HS giải thích. giới và giữ gìn bản sắc văn 
 hoá dân tộc.
- Bài viết đã nêu lên những vẻ đẹp HS nêu 2 nét đẹp II. Đọc – Tìm hiểu văn 
nào trong phong cách Hồ Chí trong phong cách bản:
Minh? HCM. 1. Những vẻ đẹp trong 
- Hoàn cảnh nào đã đưa HCM đến - Bắt nguồn từ khát phong cách Hồ Chí Minh:
với tinh hoa văn hoá nhân loại? vọng tìm đường cứu a. Vốn tri thức về văn hóa 
(HSKG) nước năm 1911. nhân loại sâu rộng:
- Bác đã làm cách nào để nắm và - Nắm vững phương - Từ khát vọng tìm đường 
hiểu được tri thức văn hoá nhân tiện giao tiếp là ngôn cứu nước, giải phóng dân 
loại? (HS yếu) ngữ, học hỏi qua tộc, Người đã đi nhiều nơi, 
Giảng: Bác đi đến nước nào là học công việc đến mức tiếp xúc nhiều nền văn hóa từ 
tiếng nói và chữ viết của nước ấy. sâu sắc. Đông Tây.
Người nói và viết thạo nhiều thứ Nghe – suy nghĩ – - Cách tiếp thu:
tiếng. Để hiểu biết cuộc sống, con ghi chép. + Nắm vững phương 
người của các nước ấy, Người đã - Không chịu ảnh tiệngiao tiếp là ngôn ngữ.
làm nhiều nghề khác nhau. hưởng một cách thụ + Thông qua học tập, lao động.
 động: tiếp thu những + Tiếp thu có chọn lọc tinh 
- Người đã tiếp thu những nền văn cái hay, cái đẹp đồng hoa văn hóa nước ngoài dựa 
hóa nhân loại như thế nào? thời phê phán những trên nền tảng văn hoá dân 
 hạn chế, tiêu cực. tộc. Giảng: Tác giả Lê Anh Trà đã bình Nghe – suy nghĩ. b. Lối sống giản dị mà 
luận: “Nhưng điều kì lạ là tất cả - Nơi ở, làm việc: thanh cao:
những ảnh hưởng rất hiện đại”. “chiếc nhà sàn nhỏ 
- Lối sống bình dị, rất Việt Nam, rất bằng gỗ ao” như - Nơi ở và nơi làm việc: đơn 
Phương Đông của Bác được biểu cảnh làng quê quen sơ mộc mạc. 
hiện ntn? Hãy nêu những chi tiết thuộc; trang phục 
cho thấy sự giản dị ấy. - Trang phục giản dị.
TH GDQPAN: GV kể chuyện, 
cho HS xem tranh ảnh về Bác. Quan sát – nghe. - Ăn uống đạm bạc với món 
- Em hình dung ntn về cuộc sống ăn dân dã, bình dị.
các nguyên thủ quốc gia trên thế - Họ sống trong giàu 
giới cùng thời với Bác và đương đại sang phú quý, có kẻ Đây là cách sống có văn 
? (HS yếu) hầu người hạ, ăn các hóa, một cách di dưỡng tinh 
- Hãy giải thích vì sao tác giả so món sơn hào hải vị. thần thể hiện một quan niệm 
sánh lối sống của Bác với các vị - Đó là sự kế thừa, thẩm mĩ: cái đẹp là sự giản 
hiền triết? Giữa Bác và các vị ấy có phát huy truyền dị, tự nhiên.
gì giống, khác nhau? (HSKG) thống tốt đẹp của các 
KNS: Em cảm nhận được gì qua nhà văn hoá dân tộc 
lối sống của Bác? của Bác.
THTTHCM: Các vị danh nho xưa - Đây không phải là => Đó là những cái đẹp của 
không màng danh lợi, hư vinh sống lối sống khắc khổ lối sống rất dân tộc, rất Việt 
cuộc đời ở ẩn để lánh đời, không của những con người Nam, rất phương Đông 
màng chính sự. Bác Hồ sống để tự vui trong cảnh nhưng đồng thời cũng rất 
chiến đấu vì lí tưởng cộng sản, giải nghèo khó. mới, rất hiện đại trong 
phóng nước nhà, tiết kiệm là lo cho phong cách Hồ Chí Minh.
dân, cho nước. Nghe – suy nghĩ.
- Để làm nổi bật những vẻ đẹp Thảo luận. 2. Nghệ thuật:
trong phong cách Hồ Chí Minh, - Lời bình: có thể nói - Sử dụng ngôn ngữ trang 
trong bài viết này, tác giả đã sử HCM. trọng (từ Hán Việt).
dụng những biện pháp nghệ thuật - Nêu những dẫn 
nào? (HSKG) chứng tiêu biểu. - Vận dụng kết hợp các 
Gợi ý: - Đối lập: vĩ nhân phương thức biểu đạt: tự sự, 
- Phương thức biểu đạt? mà hết sức giản dị, biểu cảm và lập luận.
- Cách chứng minh, sử dụng từ gần gũi; am hiểu 
ngữ? mọi nền văn hóa - Vận dụng các hình thức so 
- Thủ pháp so sánh, đối lập? nhân loại mà hết sức sánh, các biện pháp nghệ 
 dân tộc, VN. thuật đối lập.
 3. Ý nghĩa văn bản: 
- Qua tìm hiểu văn bản, em rút ra Bằng lập luận chặt chẽ, 
được ý nghĩa gì cho việc học tập, HS khá giỏi trình bày. chứng cứ xác thực, tác giả rèn luyện theo phong cách HCM? Lê Anh Trà đã cho thấy cốt 
(HSKG) cách văn hóa Hồ Chí Minh 
 trong nhận thức và hành 
 Liên hệ bản thân. động. Từ đó đặt ra một vấn 
KNS: Bản thân em đã làm gì để đề trong thời kì hội nhập: 
học tập Người? tiếp thu tinh hoa văn hóa 
 nhân loại, đồng thời phải 
 giữ gìn, phát huy bản sắc 
 văn hóa dân tộc.
HĐ3: Luyện tập (10 phút)
MĐ: Giúp HS vận dụng kiến thức.
- Hãy kể lại những câu chuyện về HS kể
lối sống giản dị mà cao đẹp của 
chủ tịch HCM. HS khác nhận xét
4. Hướng dẫn về nhà, hoạt động tiếp nối (5 phút)
 - Tìm hiểu một số câu chuyện về cuộc đời hoạt động của Bác; ý nghĩa một số từ
Hán Việt trong đoạn trích.
 - Chuẩn bị bài “Các phương châm hội thoại”: Đọc, trả lời các câu hỏi trong SGK.
IV. Kiểm tra đánh giá chủ đề / bài học:
 - Nội dung, nghệ thuật và ý nghĩa của văn bản?
 -> GV đánh giá, tổng kết về kết quả giờ học.
V. Rút kinh nghiệm:
 ......................................
 Tiết 3 CÁC PHƯƠNG CHÂM HỘI THOẠI
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ:
 Kiến thức: Nội dung phương châm về lượng và phương châm về chất.
 Kĩ năng:
 - Nhận biết và phân tích được cách sử dụng phương châm về lượng và phương 
châm về chất trong một tình huống giao tiếp cụ thể.
 - Vận dụng phương châm về lượng, phương châm về chất trong hoạt động giao 
tiếp.
 Kĩ năng sống:
 - Ra quyết định: lựa chọn cách vận dụng các phương châm hội thoại trong giao 
tiếp của bản thân. - Giao tiếp: trình bày suy nghĩ, ý tưởng về đặc điểm, cách giao tiếp đảm bảo các 
phương châm hội thoại. 
 Thái độ:
2. Phẩm chất, năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh:
 - Năng lực tự học, đọc hiểu: Tìm hiểu kiến thức về các phương châm hội thoại 
trong giao tiếp. 
 - Năng lực nêu và giải quyết vấn đề, sáng tạo: Thông qua câu hỏi gợi dẫn để làm 
rõ vấn đề đặt ra trong tiết học.
 - Năng lực hợp tác nhóm: Hợp tác với nhóm hoạt động để trao đổi nội dung bài
học.
 - Năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin: Trình bày trôi chảy, mạch lạc 
các thông tin về các phương châm hội thoại.
II. Chuẩn bị: 
 - Giáo viên: SGK, SGV, giáo án, tài liệu chuẩn KTKN, bảng phụ.
 - Học sinh: Soạn bài trước ở nhà.
III. Tổ chức các hoạt động dạy học:
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp học (1 phút)
2. KTBC: Không KT
3. Bài mới: 
 Cách thức tổ Sản phẩm hoạt Kết luận của giáo viên
 chức hoạt động động của học sinh
HĐ1: Khởi động (2 phút)
MĐ: Giúp HS tạo tâm thế sẵn sàng để đến với nội dung bài học.
GV gợi cho HS Trong giao tiếp có những quy định không nói 
nhớ lại kiến thức ra thành lời nhưng những người tham gia vào 
về hành động HS nêu, nhận xét giao tiếp cần phải tuân thủ, nếu không dù câu 
nói, hội thoại ở nói không mắc lỗi về ngữ âm, từ vựng, ngữ 
lớp 8. pháp thì giao tiếp cũng sẽ không thành công, 
 những quy định đó được thể hiện qua các 
 phương châm hội thoại.
HĐ2: Tìm tòi, tiếp nhận kiến thức (20 phút)
MĐ: Giúp HS hiểu được đặc điểm, nội dung các phương châm hội thoại.
GV cho HS đọc VD1, SGK. HS đọc. I. Phương châm 
- Khi An hỏi “Học bơi ở đâu?” mà Ba trả HS trả lời, phân tích. về lượng:
lời “Ở dưới nước” thì câu trả lời có đáp - Bơi là di chuyển 
ứng điều An cần biết không? trong / trên mặt nước VD: SGK
Gợi ý: bằng cử động của cơ 
- Bơi nghĩa là gì? thể. Nhận xét:
- Điều này thì An đã biết chưa? (HS yếu) - An đã biết.
- Vậy điều An cần biết là gì? - Một địa điểm cụ thể - Trong giao tiếp, - Câu trả lời của Ba có đáp ứng điều đó nào đó. khi tham gia hội 
không? - Không mang nội thoại, câu nói phải 
Giảng: Nói mà không có nội dung là một dung đó. có nội dung đúng 
hiện tượng không bình thường trong giao với yêu cầu của 
tiếp. Vì câu nói ra trong giao tiếp bao giờ Nghe – suy nghĩ. giao tiếp không 
cũng cần truyền tải một nội dung nào đó. nên nói ít hơn 
- Qua VD này, em rút ra được điều gì khi HS trả lời. những gì mà giao 
giao tiếp? (HSKG) tiếp đòi hỏi.
GV cho HS kể lại truyện cười “Lợn HS kể lại truyện.
cưới, áo mới”. - Không nên nói 
- Vì sao truyện này lại gây cười? Lẽ ra anh - Truyện gây cười vì nhiều hơn những 
lợn cưới và anh áo mới phải hỏi và trả lời các nhân vật nói nhiều gì cần nói.
như thế nào để người nghe đủ biết được hơn những điều cần 
điều cần hỏi và cần trả lời? (HSKG) nói. Nói đúng đề tài 
- Như vậy, cần phải tuân thủ điều gì khi - Bỏ đi những nội giao tiếp, không 
giao tiếp? dung không cần thiết. thiếu không thừa.
- Như thế nào là tuân thủ phương châm về HS nêu.
lượng? Đọc ghi nhớ. Ghi nhớ: SGK
GV cho HS đọc truyện “Quả bí khổng II. Phương châm 
lồ”. HS đọc. về chất:
- Những thông tin mà các nhân vật nói tới - Không có thật.
trong văn bản có thật không? (HS yếu) VD: SGK
- Truyện cười này phê phán điều gì? - Tính nói khoác.
(HSKG) Nhận xét:
- Vậy trong giao tiếp có điều gì cần tránh? - Không nên nói 
- Khi không biết vì sao bạn mình nghỉ học những điều mà mình - Trong giao tiếp, 
thì em có thể nói với thầy cô là bạn ấy đi không tin là đúng sự không nên nói 
chơi không ? thật. những điều mà 
- Vậy trong giao tiếp, ngoài việc không - Không thể nói như mình không tin là 
nên nói những điều mà mình không tin là vậy vì không có bằng đúng sự thật.
đúng sự thật thì còn phải tránh điều gì? chứng xác thực.
(HSKG) HS trả lời. - Trong giao tiếp, 
Giảng: Ta không nên nói những gì mà đừng nói những 
mình chưa có cơ sở để xác định là đúng. điều mà mình 
Nếu cần nói điều đó thì phải báo cho Nghe – suy nghĩ – ghi không có bằng 
người nghe biết rằng tính xác thực của chép. chứng xác thực.
điều đó chưa được kiểm chứng. Có thể 
nói: hình như, nếu tôi không lầm, tôi Ghi nhớ: SGK
nghe nói 
HĐ3: Luyện tập (20 phút) MĐ: Giúp HS vận dụng kiến thức về phương châm hội thoại.
BT1: GV cho HS làm Làm bài vào III. Luyện tập:
bài tập chạy. phiếu học tập. Bài tập 1: Vận dụng phương châm về lượng 
Chấm điểm 5 em làm để phân tích lỗi.
bài nhanh nhất. a. Thừa cụm từ nuôi ở nhà. Vì từ gia súc đã 
 hàm chứa nghĩa là thú nuôi ở nhà.
 b. Thừa cụm từ có hai cánh. Vì tất cả các loài 
 chim đều có hai cánh.
BT2: GV viết sẵn các 5 em lên bảng Bài tập 2: Điền từ ngữ thích hợp. 
ngữ liệu vào bảng điền. a. Nói có sách mách có chứng; 
phụ. b. Nói dối; 
 c. Nói mò; 
 d. Nói nhăng nói cuội; 
 e. Nói trạng. 
 → Liên quan đến phương châm về chất.
BT3: GV cho HS đọc Đọc truyện, Bài tập 3: Xác định phương châm hội thoại 
truyện “Rồi có nuôi phân tích. không được tuân thủ.
được không”. Thừa câu “Rồi có nuôi được không?”
 → Vi phạm phương châm về lượng.
 Bài tập 4 : Giải thích.
 a. Đôi khi người ta phải dùng những cách diễn 
BT4: GV cho HS khá HS khá giỏi đạt: như tôi được biết, tôi tin rằng, nếu tôi 
giỏi giải thích. giải thích, lấy không lầm thì, tôi nghe nói, theo tôi nghĩ, hình 
 ví dụ cụ thể để như là, Vì trong nhiều trường hợp, người nói 
 chứng minh. muốn hoặc vì một lí do nào đó, phải đưa ra 
 một nhận định hay truyền đạt một thông tin 
 nhưng chưa có bằng chứng chắc chắn. Để đảm 
 bảo phương châm về chất, người nói phải dùng 
 những cách nói trên nhằm báo cho người nghe 
 biết là tính xác thực của nhận định hay thông 
 tin mà mình đưa ra chưa được kiểm chứng.
 b. Đôi khi người ta phải dùng những cách diễn 
 đạt: như tôi đã trình bày, như mọi người đều 
 biết, Vì trong giao tiếp, đôi khi để nhấn mạnh 
 hay để chuyển ý, dẫn ý, người nói cần nhắc lại 
 một nội dung nào đó đã nói hay giả định là 
 mọi người đều biết. Khi đó, để đảm bảo 
 phương châm về lượng, người nói phải dùng 
 những cách nói trên nhằm báo cho người nghe 
 biết là việc nhắc lại nội dung đã cũ là do chủ ý của người nói.
BT5: 7 HS lên bảng Bài tập 5: Giải thích nghĩa của các thành ngữ, 
GV yêu cầu 7 HS lên thực hiện. xác định phương châm hội thoại liên quan.
bảng giải nghĩa 7 a. Ăn đơm nói đặt: vu khống, đặt điều, bịa 
thành ngữ. chuyện cho người khác.
- Các thành ngữ này b. Ăn ốc nói mò: nói không có căn cứ.
có liên quan đến - Phương châm c. Ăn không nói có: vu khống, bịa đặt.
phương châm hội về chất. d. Cãi chày cãi cối: có tranh cãi nhưng không 
thoại nào? có lí lẽ gì cả.
 e. Khua môi múa mép: nói năng ba hoa, khoác 
 lác, phô trương.
 g. Nói dơi nói chuột: nói lăng nhăng, linh tinh, 
 không xác thực.
 h. Hứa hươu hứa vượn: hứa để được lòng rồi 
 không thực hiện lời hứa.
 Liên quan đến phương châm về chất.
4. Hướng dẫn về nhà, hoạt động tiếp nối (2 phút)
 - Xác định các câu nói không tuân thủ phương châm về lượng, phương châm về
chất trong một hội thoại và chữa lại cho đúng.
 - Chuẩn bị bài Sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết 
minh: Đọc, trả lời các câu hỏi trong SGK.
IV. Kiểm tra đánh giá chủ đề / bài học:
 - Nội dung phương châm về lượng, phương châm về chất?
 -> GV đánh giá, tổng kết về kết quả giờ học.
V. Rút kinh nghiệm:
 ......................................
 Tiết 4 SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT 
 TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ:
 Kiến thức: Vai trò của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong các văn 
bản thuyết minh.
 Kĩ năng:
 - Nhận ra các biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong các văn bản thuyết minh.
 - Vận dụng các biện pháp nghệ thuật khi viết văn bản thuyết minh.
 Thái độ: Có ý thức đúng đắn khi tìm hiểu, viết văn bản thuyết minh. 2. Phẩm chất, năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh:
 - Năng lực tự học, đọc hiểu: Tìm hiểu kiến thức về văn bản thuyết minh và vai trò 
của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong các văn bản thuyết minh.
 - Năng lực nêu và giải quyết vấn đề, sáng tạo: Thông qua câu hỏi gợi dẫn để làm 
rõ vấn đề đặt ra trong tiết học.
 - Năng lực hợp tác nhóm: Hợp tác với nhóm hoạt động để trao đổi nội dung bài
học.
 - Năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin: Trình bày trôi chảy, mạch lạc 
các thông tin về vai trò của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong các văn bản 
thuyết minh.
II. Chuẩn bị: 
 - Giáo viên: SGK, SGV, giáo án, tài liệu chuẩn KTKN, phấn màu.
 - Học sinh: Soạn bài trước ở nhà.
III. Tổ chức các hoạt động dạy học:
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp học (1 phút)
2. KTBC: Không KT
3. Bài mới: 
 Cách thức tổ chức hoạt Sản phẩm hoạt Kết luận của giáo viên
 động động của học sinh
HĐ1: Khởi động (2 phút)
MĐ: Giúp HS tạo tâm thế sẵn sàng để đến với nội dung bài học.
GV gợi lại kiến thức về Ở lớp 9, các em sẽ tiếp tục được học 
kiểu văn bản thuyết minh HS nêu, nhận xét kiểu văn bản thuyết minh nhưng với 
học ở lớp 8. một yêu cầu cao hơn như kết hợp sử 
 dụng một số biện pháp nghệ thuật.
HĐ2: Tìm tòi, tiếp nhận kiến thức (25 phút)
MĐ: Giúp HS hiểu vai trò của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong 
các văn bản thuyết minh.
 I. Tìm hiểu việc sử dụng một 
 số biện pháp nghệ thuật 
- Văn bản thuyết minh có những tính HS nhớ lại, trình trong văn bản thuyết minh:
chất gì? bày 1. Ôn tập văn bản thuyết 
 minh:
 - Tính chất: chính xác, khách 
- Nó được viết ra nhằm mục đích gì? Nhận xét quan.
 - Mục đích: cung cấp những tri 
 thức khách quan của sự vật 
- Hãy cho biết những phương pháp hiện tượng cho người đọc / 
thuyết minh thường dùng. Bổ sung nghe hiểu rõ về sự vật hiện 
 tượng đó. - Phương pháp: định nghĩa, 
 giải thích, liệt kê nêu ví dụ - số 
 liệu để minh họa, so sánh, 
 phân tích – phân loại.
HV cho HS đọc văn bản “Hạ Long – Đọc văn bản. 2. Viết văn bản thuyết minh 
Đá và Nước”. có sử dụng một số biện pháp 
- Bài văn thuyết minh về đối tượng - Vịnh Hạ Long. nghệ thuật:
nào? (HS yếu) - Sự kì lạ vô tận Văn bản: HẠ LONG – ĐÁ VÀ 
- Thuyết minh đặc điểm gì của đối của Hạ Long do NƯỚC
tượng ấy? đá và nước tạo 
- Đặc điểm ấy có dễ dàng thuyết nên. - Bài văn thuyết minh đặc 
minh bằng các phương pháp thông - Không thể dùng điểm nổi bật của Hạ Long: sự 
thường của văn thuyết minh mà em những cách thuyết kì lạ vô tận do đá và nước tạo 
đã học không? minh đó. nên.
- Vậy tác giả dùng phương pháp - Tưởng tượng - Các biện pháp nghệ thuật 
thuyết minh nào để giới thiệu về “sự và liên tưởng: được sử dụng trong bài viết:
kì lạ vô tận” của Hạ Long? (HSKG) Nước tạo nên sự + Tưởng tượng và liên tưởng.
- Ngoài ra, tác giả còn dùng các biện di chuyển...; Tùy + Nhân hóa.
pháp nghệ thuật nào khác nữa? theo sống 
- Tác dụng của các biện pháp nghệ động. Tác dụng: Giới thiệu Vịnh 
thuật ấy trong bài viết này là gì? - Nhân hóa. Hạ Long không chỉ là đá và 
(HSKG) HS nêu. nước mà là một thế giới sống, 
Giảng: Các biện pháp nghệ thuật có hồn. Làm cho bài viết như 
này chỉ có vai trò phụ trợ, làm cho Nghe – suy nghĩ một bài thơ văn xuôi mời gọi 
văn bản thêm hấp dẫn chứ không – ghi chép. du khách đến với Hạ Long.
thay thế được bản thân sự thuyết 
minh: cung cấp tri thức khách quan, Ghi nhớ: SGK 
chính xác về đối tượng.
HĐ3: Luyện tập (13 phút)
MĐ: Giúp HS vận dụng kiến thức để tìm hiểu một bài văn thuyết minh có sử 
dụng một số biện pháp nghệ thuật.
BT1: GV cho HS đọc văn bản Đọc văn bản. II. Luyện tập:
“Ngọc Hoàng xử tội Ruồi Xanh”. Bài tập 1: Văn bản “Ngọc Hoàng 
 Cho HS thảo luận các câu hỏi xử tội Ruồi Xanh”.
trong SGK. - Tính chất thuyết minh: Giới thiệu 
Giảng: Không phải văn bản thuyết Thảo luận. loài ruồi rất có hệ thống (họ, giống, 
minh nào cũng có thể tùy tiện sử loài, tập tính sinh sống, đặc điểm cơ 
dụng các yếu tố nghệ thuật. Ví dụ: thể ).
SGK, các mục từ trong từ điển, bản Trình bày. - Phương pháp thuyết minh: định 
giới thiệu các di tích lịch sử nghĩa, phân loại, nêu số liệu, liệt Người ta chỉ vận dụng một số biện kê.
pháp nghệ thuật vào một số bài - Biện pháp nghệ thuật: tự sự, nhân 
thuyết minh có tính chất phổ cập Nghe – ghi hóa.
kiến thức / có tính chất văn chương. chép. - Tác dụng: gây hứng thú cho bạn 
 đọc nhỏ tuổi: vừa là truyện vui, vừa 
 học thêm tri thức.
 Bài tập 2: Nhận xét về biện pháp 
 nghệ thuật được sử dụng để thuyết 
BT2: GV cho HS đọc đoạn văn, HS đọc đoạn minh.
nêu nhận xét. văn. Đoạn văn này nhằm nói về tập tính 
 của chim cú dưới dạng một ngộ 
 nhận (định kiến) thời thơ ấu, sau 
 HS nêu nhận lớn lên đi học mới có dịp nhận 
 xét. thức lại sự nhầm lẫn cũ. Biện pháp 
 nghệ thuật ở đây chính là lấy ngộ 
 nhận hồi nhỏ làm đầu mối câu 
 chuyện.
4. Hướng dẫn về nhà, hoạt động tiếp nối (2 phút)
 - Tập viết đoạn văn thuyết minh ngắn có sử dụng các biện pháp nghệ thuật.
 - Chuẩn bị bài Luyện tập sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản
thuyết minh.
IV. Kiểm tra đánh giá chủ đề / bài học:
 - Vai trò của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong các văn bản thuyết 
minh?
 -> GV đánh giá, tổng kết về kết quả giờ học.
V. Rút kinh nghiệm:
 ...................................... 
 Tiết 5 LUYỆN TẬP SỬ DỤNG MỘT SỐ BIỆN PHÁP NGHỆ THUẬT 
 TRONG VĂN BẢN THUYẾT MINH
I. Mục tiêu:
1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ:
 Kiến thức:
 - Cách làm bài thuyết minh về một thứ đồ dùng (cái quạt, cái bút, cái kéo ).
 - Tác dụng của một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết minh.
 Kĩ năng:
 - Xác định yêu cầu của đề bài thuyết minh về một đồ dùng cụ thể. - Lập dàn ý chi tiết và viết phần mở bài cho bài thuyết minh (có sử dụng một số 
biện pháp nghệ thuật) về một đồ dùng.
 Thái độ: Có ý thức nghiêm túc khi luyện tập.
2. Phẩm chất, năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh:
 - Năng lực tự học, đọc hiểu: Tìm hiểu kiến thức về vai trò của một số biện pháp 
nghệ thuật được sử dụng trong các văn bản thuyết minh.
 - Năng lực nêu và giải quyết vấn đề, sáng tạo: Thông qua câu hỏi gợi dẫn để làm 
rõ vấn đề đặt ra trong tiết học.
 - Năng lực hợp tác nhóm: Hợp tác với nhóm hoạt động để trao đổi nội dung bài
học.
 - Năng lực tính toán, trình bày và trao đổi thông tin: Trình bày trôi chảy, mạch lạc 
các thông tin về vai trò của một số biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong các văn bản 
thuyết minh.
II. Chuẩn bị: 
 - Giáo viên: SGK, SGV, giáo án, tài liệu chuẩn KTKN.
 - Học sinh: Soạn bài trước ở nhà.
III. Tổ chức các hoạt động dạy học:
1. Ổn định lớp: Kiểm tra sĩ số, vệ sinh lớp học (1 phút)
2. KTBC: (5 phút)
 - Vai trò, tác dụng của việc sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản
thuyết minh?
 - Những chú ý khi sử dụng một số biện pháp nghệ thuật trong văn bản thuyết
minh?
3. Bài mới: 
 Cách thức tổ chức Sản phẩm hoạt Kết luận của giáo viên
 hoạt động động của học sinh
HĐ1: Khởi động (2 phút)
MĐ: Giúp HS tạo tâm thế sẵn sàng để đến với nội dung bài học.
GV kiểm tra sự HS trình bày. Tiết học này chúng ta sẽ vận dụng kiến 
chuẩn bị của HS. thức đã học ở tiết học trước để làm một 
 bài văn thuyết minh có sử dụng một số 
 biện pháp nghệ thuật. 
HĐ2: Luyện tập (35 phút)
MĐ: Giúp HS vận dụng kiến thức vào làm một bài văn cụ thể.
Hướng dẫn HS tìm hiểu Đề bài: Thuyết minh về cái quạt.
đề, tìm ý. Thực hiện theo I. Tìm hiểu đề, tìm ý: 
- Hãy xác định yêu cầu của yêu cầu. - Kiểu bài: thuyết minh.
đề bài: - Đối tượng thuyết minh: cái quạt.
+ Kiểu bài? ->Thảo luận. - Nội dung thuyết minh: công dụng, cấu 
+ Đối tượng thuyết minh? tạo, chủng loại, lịch sử của cái quạt. + Nội dung thuyết minh? - Phương pháp thuyết minh: các phương 
+ Phương pháp thuyết ->Trình bày. pháp thuyết minh đã học kết hợp với 
minh? một số biện pháp nghệ thuật.
 II. Lập dàn ý: 
GV cho HS lập dàn ý chi MB: Giới thiệu cái quạt (dùng phương 
tiết của bài và xác định sử Thảo luận pháp nêu định nghĩa).
dụng biện pháp nghệ thuật nhóm. TB: 
ở từng ý cho thích hợp làm - Lịch sử cái quạt: có từ rất lâu, gắn bó 
cho bài văn sinh động. với người Việt Nam.
 - Các loại quạt (liệt kê).
 Viết dàn ý - Cấu tạo, công dụng, cách bảo quản mỗi 
 sơ lược vào loại quạt (phân tích – phân loại, tự sự).
 bảng nhóm. - Gặp người biết bảo quản thì quạt thế 
 nào? Quạt ở công sở, nhiều nơi không 
 được bảo quản tốt thì số phận quạt sẽ ra 
 Cho HS ở mỗi nhóm Cử đại diện sao? (Kết hợp với nhân hóa.)
trình bày dàn ý chi tiết, dự trình bày chi - Ngày xưa quạt giấy còn là một sản 
kiến sử dụng biện pháp tiết. phẩm mĩ thuật, người ta vẽ tranh, đề thơ 
nghệ thuật trong bài thuyết lên quạt, dùng quạt tặng nhau làm vật kỉ 
minh. niệm. (Kết hợp với tự sự.)
 - Cái quạt lúa ở nông thôn như thế nào?
 - Lại có thứ quạt kéo ở các nhà quan 
 Yêu cầu HS khác nhận Nêu nhận ngày trước ra sao? (Kết hợp với tự sự, so 
xét, bổ sung. xét theo yêu sánh.)
 cầu. KB: Ý nghĩa của chiếc quạt trong đời 
 sống hiện tại và tương lai.
 III. Viết bài:
 Viết phần MB + KB.
 Đoạn mẫu: 
GV cho HS viết phần MB Viết theo yêu MB: Trong rất nhiều đồ dùng của con 
(Lớp khá giỏi viết thêm 1 cầu. người thì Tôi là đồ dùng rất cần thiết. 
đoạn phần TB). Tôi tên là Quạt nan. Nhìn bề ngoài tôi 
 Đọc giống như một nửa mặt trăng. Tôi không 
 đẹp lắm nhưng ít ai quên tôi, nhất là vào 
 Nhận xét mùa hè. Tôi luôn làm mát cho con 
 người 
Giảng: Bài thuyết minh có Đọc. IV. Đọc lại và sửa chữa:
sử dụng một số biện pháp 
nghệ thuật đòi hỏi người HS khác nhận - Cách sử dụng biện pháp nghệ thuật.
viết phải có kiến thức và xét. có sáng kiến tìm cách - Hiệu quả.
thuyết minh cho sinh động, Nghe – ghi 
dí dỏm. chép.
4. Hướng dẫn về nhà, hoạt động tiếp nối (2 phút)
 - Xác định và chỉ ra tác dụng của biện pháp nghệ thuật được sử dụng trong văn 
bản “Họ nhà Kim”, trang 16.
 - Chuẩn bị bài Đấu tranh cho một thế giới hòa bình: Đọc văn bản, trả lời các câu 
hỏi trong SGK, tìm hiểu về các sự kiện có liên quan đến nội dung được đề cập trong văn 
bản.
IV. Kiểm tra đánh giá chủ đề / bài học:
 GV đánh giá, tổng kết về kết quả giờ học.
V. Rút kinh nghiệm:
 ......................................
 Ký duyệt 
 Ngày 10 tháng 8 năm 2019