Bài giảng môn Ngữ văn 9 - Tiết 102+103: Phân tích bài Khóc Dương Khuê - Nguyễn Thị Ngân

 HOÀNG HỮU YÊN Chia sẻ một vài suy nghĩ 
 của em về bài thơ Khóc 
Dương Khuê của Nguyễn 
 Khuyến mà em đã học. 
 Em thấy bài thơ hay nhất 
 ở điểm nào (về nội dung 
 hoặc về nghệ thuật)? I. Đọc, tìm hiểu chung
 1. Đọc văn bản, giải thích từ khó PHIẾU HỌC TẬP SỐ 01
 Tìm hiểu khái quát văn bản
 Đọc văn bản “Phân tích bài Khóc Dương Khuê” 
 và trả lời các câu hỏi sau:
 Câu hỏi tìm hiểu Trả lời
- Nêu một vài hiểu biết của em về tác ...............................................
giả Hoàng Hữu Yên.
- Nêu xuất xứ, thời điểm ra đời (nếu ...............................................
có) của văn bản.
- Xác định thể loại, phương thức biểu ...............................................
đạt chính của văn bản.
- Bố cục của văn bản gồm mấy phần? ...............................................
Nêu nội dung chính của mỗi phần? a. Tác giả
 Hoàng Hữu Yên (1927- 2011), quê ở Nghệ An.
 b. Xuất xứ
In trong Giảng văn văn học Việt Nam, NXB Giáo dục, 
 2001
c. Thể loại và phương thức biểu đạt chính:
 - Thể loại: Văn bản nghị luận văn học
 - Phương thức biểu đạt chính: Nghị luận d. Bố cục: 3 phần 
 Phần (1)
- Nêu vấn đề: Nguyễn Khuyến và Dương Khuê có một tình bạn rất đẹp – “Tình bạn lấp
lánh bất chấp sự thay đổi của thời thế và cảnh ngộ riêng.”. Điều này thể hiện qua bài
“Khóc Dương Khuê” của Nguyễn Khuyến.
 Phần (2)
 - Giải quyết vấn đề: Tập trung phân tích làm rõ tình bạn đẹp ấy thể hiện
trong bài “Khóc Dương Khuê” của Nguyễn Khuyến.
 Phần (3)
 Kết thúc: Khẳng định giá trị của bài thơ – “Với tài năng và tấm lòng, nhà
thơ dân tộc Nguyễn Khuyến đã để lại kiệt tác Khóc Dương Khuê, một viên
ngọc quý viết về tình bạn lung linh trong vườn hoa văn học nước nhà.” 1. Mục đích của văn bản và cách 
 phân tích bài thơ của tác giả
 PHIẾU HỌC TẬP 02
Tìm hiểu mục đích của văn bản và cách phân tích bài
thơ của tác giả
1. Mục đích của văn bản Phân tích bài “Khóc Dương 
Khuê” là gì?
2. Tác giả đã phân tích bài thơ theo cách nào? Cách phân 
tích ấy có tác dụng gì trong việc làm rõ nội dung chính 
của bài thơ? Mục đích của văn bản
Tác giả viết bài này để giúp người đọc
hiểu được cái hay, cái đẹp về nội dung,
nghệ thuật của bài thơ “Khóc Dương
Khuê” (Nguyễn Khuyến). Mục đích đó
được triển khai qua hệ thống luận đề,
luận điểm, lí lẽ, bằng chứng của VB. Văn bản thể hiện khá rõ cách phân 
 tích của tác giả
Tin đến đột Sự hồi tưởng Về ấn tượng mới Nỗi đau 
 ngột. những kỉ niệm trong lần gặp cuối khôn tả lúc 
 của thười xuân cùng, lúc cả hai đã bạn đã dứt 
 xanh, chưa mãn chiều xế bóng. áo “ra đi”.
 thành đạt. 2. Luận đề, hệ 
thống luận điểm, 
 lí lẽ và bằng 
 chứng của VB PHIẾU HỌC TẬP 03 
 Tìm hiểu luận đề, hệ thống luận 
 điểm, lí lẽ và bằng chứng của VB
 LUẬN ĐỀ
 ..
 Luận điểm Lí lẽ Bằng chứng
Luận điểm 1: 
Luận điểm 2: 
Luận điểm 3: .
Luận điểm 4: . LUẬN ĐỀ
 Bài thơ “Khóc Dương
Khuê” của Nguyễn Khuyến
là một trong những bài thơ
viết về tình bạn “lấp lánh
bất chấp sự đổi thay của
thời thế và cảnh ngộ riêng”. Luận điểm Lí lẽ Bằng chứng
 - Nhận xét về hai câu đầu là - Các bằng chứng 
 cảm xúc lắng đọng của dẫn ra từ hai câu 
Luận điểm 1: Nguyễn Khuyến trước nỗi thơ đầu bài thơ; 
Mở đầu bài thơ đau mất bạn. dẫn ra các từ ngữ 
là tâm trạng của - Dòng thơ lục là tiếng kêu diễn tả cảm xúc 
Nguyễn thương đột ngột, với nỗi “Thôi đã thôi rồi”, 
Khuyến khi tin niềm thất vọng. “thôi” lặp lại, từ 
bạn mất đến đột - Dòng thơ bát dàn trải, diễn ngữ “man mác”, 
ngột tả sự mất mát, cả không gian “ngậm ngùi”
 nhuốm màu tang tóc. Luận điểm Lí lẽ Bằng chứng
 - Phân tích bằng - Phần trích dẫn các 
 Luận điểm 2: chứng để cho thấy câu thơ trong mười 
 Tiếp theo là dòng những kỉ niệm về sáu dòng thơ tiếp của 
 hồi tưởng của tình bạn thời xuân bài thơ như “Vẫn sớm 
 Nguyễn Khuyến xanh đầy ắp trong hôm tôi bác cùng 
 về những kỉ niệm lòng nhà thơ. nhau”; “Tiếng suối 
 thời xuân xanh, - Những lạc thú của nghe róc sách lưng 
chưa thành đạt của hai người đều là của đèo”; “Có khi vách đá 
 nhà thơ và Dương một thời, của khách cheo leo...”
 Khuê. làng Nho. Luận điểm Lí lẽ Bằng chứng
Luận điểm 3: - Hình ảnh/ cảm - Phần trích dẫn các 
Những ấn tượng xúc hai ông bạn câu thơ trong tám 
khó quên trong già mừng mừng dòng thơ tiếp của bài 
lần gặp gỡ cuối tủi tủi khi lâu thơ như “Buổi dương 
cùng của Nguyễn ngày gặp lại. cửu cùng nhau hoạn 
Khuyến với nạn... Mừng rằng bác 
người bạn cố tri vẫn tinh thần chưa 
Dương Khuê. can”; “Cầm tay hỏi 
 hết xa gần”. Luận điểm Lí lẽ Bằng chứng
 - Phân tích các cung Trích dẫn các bằng chứng thể 
 bậc của nỗi đau mất hiện các cung bậc của nỗi đau 
Luận điểm bạn. mất bạn thể hiện trong các dòng 
4: Diễn biến + Đó là nỗi đau tê tái thơ cuối như: “Chợt nghe tôi 
 nỗi đau bủn rủn bỗng rụng rời”; “Kể tuổi tôi còn 
 không còn + Cảm giác tiếc nuối, hơn tuổi bác/ Tôi lại đau trước 
bạn của nhà day dứt, băn khoăn, bác mấy ngày”; “sao bác vội về 
 thơ. hụt hẫng. ngay”; “Rượu ngon không có 
 + Cảm giác trống vắng bạn hiền... Câu thơ nghĩ đắn đo 
 ghê người. không viết... Giường kia treo 
 những hững hờ”