Bài giảng môn Ngữ văn Lớp 9 - Bài 23: Mùa xuân nho nhỏ

 Mùa xuân 
 nho nhỏ
 _Thanh Hải_ Mọc giữa dòng sông xanh 
 Một bông hoa tím biếc Ta làm con chim hót 
 Ơi con chim chiền chiện Ta làm một cành hoa 
Mùa Hót chi mà vang trời Ta nhập vào hoà ca 
 Từng giọt long lanh rơi Một nốt trầm xao xuyến. 
 Tôi đưa tay tôi hứng. 
xuân Một mùa xuân nho nhỏ 
 Mùa xuân người cầm súng Lặng lẽ dâng cho đời 
 Lộc giắt đầy trên lưng Dù là tuổi hai mươi 
 Mùa xuân người ra đồng Dù là khi tóc bạc. 
 nho Lộc trải dài nương mạ 
 Tất cả như hối hả Mùa xuân - ta xin hát 
 Tất cả như xôn xao ... Câu Nam ai, Nam bình 
 Nước non ngàn dặm mình 
 nhỏ Ðất nước bốn nghìn năm Nước non ngàn dặm tình 
 Vất vả và gian lao Nhịp phách tiền đất Huế... 
 Ðất nước như vì sao 
 Cứ đi lên phía trước. Thanh Hải Thanh Hải
I. Đọc, tìm hiểu chung
 1. Tác giả
 - Thanh Hải (1930 – 1980) tên thật là 
 Phạm Bá Ngoãn, quê ở Phong Điền, 
 Thừa Thiên Huế. 
 - Vừa là nhà thơ vừa là người chiến sĩ 
 kiên trung
 - Phong cách: Thơ ông chân chất, bình 
 dị, đôn hậu và chân thành Tác phẩm chính
 1977
1962 Tập 1: 1970
 Tập 2: 1975 1982 2. Tác phẩm Thanh Hải
 a. Hoàn cảnh sáng tác:
 - Bài thơ ra đời tháng 11/1980
 - Đất nước đã thống nhất, đang xây dựng cuộc sống mới với 
 muôn ngàn khó khăn thử thách.
 - Nhà thơ Thanh Hải bị bệnh nặng phải điều trị ở bệnh viện 
 trung ương thành phố Huế, 1 tháng sau ông qua đời. 
 b. Thể thơ : 5 chữ -> Gần gũi với dân ca Thanh Hải
c. Ý nghĩa nhan đề “Mùa xuân nho nhỏ” 
 - Là biểu tượng cho những gì tinhĐặt trongtúy, đẹp mối đẽ quan nhất hệ 
 của sự sống và cuộc đời mỗi convới người. hoàn cảnh sáng tác 
 và nội dung bài thơ, 
 - Thể hiện quan điểm về sự thống nhất giữa cái 
 theo em nhan đề bài thơ 
 riêng với cái chung, giữa cá nhân và cộng đồng
 có ý nghĩa như thế nào?
 - Thể hiện nguyện ước muốn làm một mùa 
 xuân nhỏ góp vào mùa xuân lớn của thiên 
 nhiên, đất nước, của cuộc đời chung và khát 
 vọng sống chân thành, cao đẹp của nhà thơ. Thơ và đọc hiểu văn bản thơ
• Thơ là sự thể hiện, giãi bày (thường là trực tiếp) tình cảm, cảm xúc của một con người. 
Vì thế, đọc thơ là phải đi tìm xem ai là người đang bộc lộ, giãi bày và giãi bày tình cảm, 
cảm xúc gì.
• Trong văn bản thơ, người giãi bày tình cảm, cảm xúc có thể hiện diện mình qua các đại từ 
nhân xưng (tôi, ta, chúng ta...), cũng có thể xưng tên (Ví dụ: Xuân Hương, Tố Như....). Do đó 
cần chú ý những từ này, thậm chí sự thay đổi của chúng trong một bài thơ để vừa nhận ra 
bóng dáng của nhà thơ vừa phát hiện ra ý nghĩa mà nhà thơ muốn thể hiện.
• Tình cảm, cảm xúc trong thơ có khi được bộc lộ trực tiếp qua các động từ (ví dụ:nhớ, yêu, 
muốn .), có lúc lại thể hiện gián tiếp qua các hình ảnh (bông hoa, cánh chim, nốt 
nhạc .) Cho nên, để đọc ra cảm xúc của nhà thơ, cần tìm và phân tích những yếu tố này.
• Thơ không chỉ thể hiện cảm xúc mà còn diễn tả mạch cảm xúc. Để phát hiện ra mạch cảm 
xúc, cần tìm hiểu xem người viết đang muốn bày tỏ tình cảm của mình trước những đối 
tượng nào, lần lượt xuất hiện ra sao.
• Một trong những điểm khác biệt căn bản của thơ với các thể loại khác như truyện, kí, kịch 
là ở ngôn ngữ giàu nhạc điệu. Mà nhạc điệu lại thường được tạo nên qua cách ngắt nhịp, 
cách gieo vần, điệp ngữ...Vì vậy, nên chú ý những yếu tố này để cảm hiểu được nhạc tính 
của thơ. Thanh Hải
 d. Mạch cảm xúc
 Mùa xuân của thiên nhiên 
 Mùa xuân của đất nước
Hình ảnh xuyên suốt 
bài thơ: Mùa xuân
 Mùa xuân của lòng người
 Mùa xuân trong khúc hát 
 ngợi ca quê hương Thanh Hải Khổ 1: Cảm xúc của nhà thơ trước 
 mùa xuân thiên nhiên, đất trời.
 Khổ 2, 3: Cảm xúc của nhà thơ 
e.Bố cục về mùa xuân đất nước.
 Khổ 4, 5: Lời ước nguyện chân 
 thành, tha thiết của nhà thơ.
 Khổ 6: Lời ngợi ca quê hương, đất 
 nước qua điệu dân ca xứ Huế. Thanh Hải
II. Đọc hiểu văn bản
1. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời.
 a. Bức tranh mùa xuân thiên nhiên, đất trời 1.Nhà thơ đã miêu tả những 
Mọc giữa dòng sông xanh gì trong đoạn thơ này? 
Một bông hoa tím biếc Những từ ngữ nào cho em 
 biết điều đó?
Ơi con chim chiền chiện 
Hót chi mà vang trời 2. Để khắc họa hình ảnh thiên 
 nhiên, nhà thơ đã sáng tạo ra 
Từng giọt long lanh rơi một cách viết độc đáo như thế 
 nào? Tác dụng?
Tôi đưa tay tôi hứng. 
 3. Để đặc tả cánh chim giữa 
 bầu trời, nhà thơ cũng đã tạo 
 ra một lối diễn đạt độc đáo 
 nào? Tác dụng? Thanh Hải
II. Đọc hiểu văn bản
1. Cảm xúc của nhà thơ trước mùa xuân thiên nhiên, đất trời.
a. Bức tranh mùa xuân thiên nhiên, đất trời Mọc giữa dòng sông xanh
 Một bông hoa tím biếc
- Đảo động từ “mọc” lên đầu -> Sức sống trỗi dậy và vươn lên 
của mùa xuân. 
- Hình ảnh: dòng sông xanh + Bông hoa tím biếc
 + Hình ảnh thân thuộc, bình dị
 + Xanh của nước (làm nền) + Tím biếc của hoa -> Nét chấm 
 phá nhẹ nhàng mà sống động 
 => Vẻ đẹp tự nhiên, hài hòa, đặc trưng của xứ Huế. Thanh Hải
II. Đọc hiểu văn bản
 Ơi con chim chiền chiện
- Lời gọi: “ơi”, lời hỏi “hót chi” Hót chi mà vang trời
-> Âm sắc ngọt ngào của người con xứ Huế 
-> Tình yêu thiên nhiên, cất lên từ tấm lòng của tác giả
- Câu hỏi tu từ: “Hót chi mà vang trời” gợi ra không gian cao 
rộng, khoáng đạt, tươi vui, rộn ràng, náo nhiệt Thanh Hải
II. Đọc hiểu văn bản Mọc giữa dòng sông xanh
 Một bông hoa tím biếc
 Ơi con chim chiền chiện
 Hót chi mà vang trời
-> Chỉ bằng vài nét chấm phá mảnh, nhẹ, sự phối sắc tài tình, 
cách sử dụng từ ngữ độc đáo, nhà thơ đã mang đến cho người 
đọc bức tranh mùa xuân xứ Huế vô cùng cũng đẹp, nhẹ 
nhàng, mơ mộng, tràn đầy sức sống và đậm phong vị xứ Huế. Thanh Hải
b. Cảm xúc của thi nhân Từng giọt long lanh rơi
 Tôi đưa tay tôi hứng.
 Giọt mưa xuân, giọt sương, giọt nắng xuân 
- “giọt long Em hiểu như thế 
 Giọt âm thanh của tiếng chimTrong ngân hai vang câu, đọngthơ lại 
lanh” nào về hình ảnh 
 thành từng giọt niềm vui, rơitrên, xuống nhà cõi thơ lòng đã rộng sử mở 
 của thi sĩ, thấm vào tâm hồn“dụnggiọt đang longBPNT rạo rực lanh nào?tình” xuân. Tác 
- Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác -> vẻ đẹp của mùadụng xuân của được nó? cảm nhận 
bằng nhiều giác quan: thị giác, thính giác và cả xúc giác
- Cử chỉ “Tôi đưa Sự nâng niu, trân trọng của nhà thơ trước vẻ đẹp 
tay tôi hứng” của thiên nhiên, đất trời lúc vào xuân với cảm xúc 
 say sưa, xốn xang, rạo rực. Khổ thơ mở đầu đã mở ra một bức tranh xứ Huế thật đẹp: có 
 hình ảnh, có màu sắc, âm thanh được họa lên từ những vần 
 thơ có nhạc Bài thơ được viết vào tháng 11 năm 1980, khi 
 ấy đang là mùa đông giá rét. Như vậy, hình ảnh mùa xuân 
 được miêu tả ở đây là mùa xuân trong tâm tưởng của nhà 
Tiểu thơ. Đối mặt với bệnh tật, thậm chí phải đối mặt với cả cái 
kết chết, vậy mà nhà thơ vẫn hướng đến mùa xuân tươi trẻ, tràn 
 đầy sức sống, thể hiện một tâm hồn lạc quan yêu đời, một 
 niềm khát khao cuộc sống vô bờ. Đọc những vần thơ của 
 ông, người đọc trân trọng hơn, yêu hơn một tâm hồn nghệ sĩ, 
 một tình yêu quê hương, đất nước đến vô ngần. Thanh Hải
II. Đọc hiểu văn bản
2. Cảm xúc của nhà thơ về mùa xuân của đất nước PHIẾU HỌC TẬP SỐ 2
1. Những hình ảnh thơ sau tượng trưng cho điều gì?
- Người cầm súng: .. ..
- Người ra đồng: ... .
- Lộc: .. ..
- Lộc giắt đầy và trải dài: ...
2. Biện pháp nghệ thuật nào được nhà thơ sử dụng nhiều trong đoạn 2? Hãy xác định cách ngắt 
nhịp của các câu thơ và chỉ ra sự lặp lại của các đoạn, nhịp đó trong các câu ở đoạn này.
 . 
 . 
3. Trong đoạn thơ này, ý nghĩa của các từ sau là gì?
- Tất cả: . . .
- Hối hả: .. .
- Xôn xao: .. ..
4. Từ những phân tích, cắt nghĩa trên, hãy phát hiện:
- Nhà thơ muốn thể hiện cảm nhận gì về mùa xuân đất nước?
 .. 
- Cảm xúc của nhà thơ ở đây là gì?
 ... Mùa xuân người cầm súng
Lộc giắt đầy trên lưng
Mùa xuân người ra đồng
Lộc trải dài nương mạ
Tất cả như hối hả
Tất cả như xôn xao. giắt đầy Lộc trải dài
 Người cầm súng Người ra đồng
 Bảo vệ tổ quốc Lao động dựng xây 
 đất nước
Sức sống, sức xuân mạnh mẽ, căng tràn trên mọi miền đất nước.