Bài giảng môn Ngữ văn Lớp 9 - Tiết 84. Nhật kí đô thị hóa

 Quan sát những hình ảnh trò chơi dân gian và cho biết 
 hình ảnh của các trò chơi khơi gợi cho em điều gì? 
Chia sẻ cảm xúc được khơi gợi từ những hình ảnh đó? Tiết 84. Nhật kí đô thị hóa 
 Mai Văn Phấn I. Đọc và 
tìm hiểu chung 1. Tác giả 
 - Mai Văn Phấn sinh năm 1955, 
 quê ở Ninh Bình.   
 - Ông là một trong số các nhà 
 thơ Việt Nam được giới thiệu 
 rộng rãi ra quốc tế với phong 
 cách “đậm chất thuần Việt”. 2. Văn bản 
 - Một số thông tin chung: 
1. Thể loại thơ tự do. 
2. Xuất xứ rút từ tập “Cầu nguyện ban mai”, NXB Hải Phòng, 1997 
3. Nhan đề ghi chép về cảm xúc trước sự thay đổi cuộc sống khi 
 quá trình đô thị hoá diễn ra trên quê hương. 
4. PTBĐ, - Các PTBĐ: Biểu cảm, tự sự, miêu tả, nghị luận. 
Nhân vật trữ tình - Nhân vật trữ tình: Tôi, người con, xuất hiện trực tiếp. 2. Văn bản 
 - Một số thông tin chung: 
5. Kết cấu được trình 
bày theo trình tự nào Theo trình tự thời gian: từ hiện tại trở về quá khứ rồi 
(mạch cảm xúc) trở lại hiện tại. 
 - Phần 1 (khổ 1): Cảm nhận được “những bước chân 
 đô thị”, người con trở về ngôi nhà của mẹ. 
 - Phần 2 (khổ 2, 3): Người con hồi tưởng những kỉ 
6. Bố cục niệm thời thơ ấu khi làng quê chưa đô thị hoá. 
 - Phần 3 (khổ 4,5): Những suy nghĩ của người con 
 trước cảnh làng quê dần dần đô thị hoá. II. Thực hành 
Đọc hiểu văn bản Thực hành đọc hiểu văn bản 
 Yêu cầu Nội dung 
 - BPTT: 
 + Nhân hóa: gió chạy, bước chân đô thị, bóng tối dẫn tôi 
1. Làng quê và + So sánh: Ngôi nhà như chiếc bánh không nhân. 
“ngôi nhà của mẹ” + Liệt kê: Những kỉ niệm của tuổi thơ nhặt được đồng xu cùn gỉ cuối 
trong cảm xúc và sân”, “đôi chân cò lội nước trắng mênh mông”, “con chó đá đầu làng 
hồi tưởng của sủa trong những đêm trăng”, “tiếng gọi nghe buồn như củi ướt”, “mẹ 
người con khi trở ra bến sông vớt những câu ca chưa tan vào nước”; buồn, thương quê 
về. (khổ 1,2,3) nghèo. 
 + Ẩn dụ: bóng tối, bước chân đô thị, đôi chân cò lội nước, câu ca chưa 
 tan vào nước. Thực hành đọc hiểu văn bản 
Yêu cầu Nội dung 
 => Từ ngữ, hình ảnh tái hiện cảm xúc về làng quê, ngôi nhà của 
 mẹ và những kỉ niệm trong hồi tưởng của người con: làng quê, 
 ngôi nhà yên ắng, nghèo đói như xưa. Người con hồi tưởng 
 những kỉ niệm thời thơ ấu với nhiều cung bậc cảm xúc vừa như 
 được sống lại những ngày vui tươi, hồn nhiên, vừa nặng trĩu nỗi 
 buồn khi nhớ lại những ngày tháng đói nghèo, buồn tủi và hình 
 ảnh người mẹ tảo tần, lam lũ, nhọc nhằn. 
 Thực hành đọc hiểu văn bản 
 Yêu cầu Nội dung 
 - BPTT: 
 + Nhân hóa: đêm thai nghén những thị thành 
 + So sánh: Ngôi nhà của mẹ là chiếc đèn lồng. 
 2. Suy nghĩ + Liệt kê: Những suy nghĩ của người con bóng râm từ bùn đất, đất cao 
của người con hơn những suy nghĩ, đêm thai nghén những thị thành, ngơ ngác trước 
trước “những văn minh, chợt nhận ra mình, e dè, thắp mình lên làm ngọn nến, đi 
bước chân đô rước đuốc, ngôi nhà mẹ là chiếc đèn lồng, lặng lẽ sáng dần. 
thị” (khổ 4,5) + Ẩn dụ: bóng râm từ bùn đất, đất ở dưới chân, đêm, bóng tối lùm cây, 
 tự thắp mình, rước đuốc, đèn lồng lặng lẽ sáng dần lên.. 
 => Thể hiện được suy nghĩ, cảm xúc của người con: nuối tiếc những gì 
 trong quá khứ, e dè trước sự đổi thay, mong muốn tương lai tốt đẹp. Thực hành đọc hiểu văn bản 
 Yêu cầu Nội dung 
 - Bài thơ thể hiện sự thảng thốt, âu lo, e dè của nhân vật trữ tình trước 
 3. Cảm hứng “những bước chân đô thị”. 
chủ đạo và nội 
 - Bài thơ thể hiện tình yêu đối với làng quê, sự gắn bó với những điều 
dung tư tưởng bình dị của đất đai, làng mạc và lo ngại, dè dặt trước hiện tượng làng 
 của bài thơ. 
 quê đang dần đô thị hoá. 
 Tác giả sử dụng thể thơ tự do, giọng điệu chậm rãi, chọn lựa hình ảnh 
 gần gũi, quen thuộc với tuổi thơ trong quá khứ, ngôn ngữ mang tính 
4. Nghệ thuật 
 triết lí, sử dụng nhiều biện pháp tu từ để làm nổi bật chủ đề và tư tưởng 
 của văn bản. II. Kinh nghiệm đọc hiểu thơ tự do 
- Đọc nhan đề và nội dung bài thơ, chú ý cách ngắt nhịp, gieo 
vần, giải nghĩa từ ngữ. 
- Xác định đề tài, chủ đề của bài thơ. 
- Phát hiện, phân tích, nêu ý nghĩa, tác dụng của từ ngữ, hình 
ảnh, BPTT,... 
- Xác định được tình cảm, cảm xúc của nhân vật trữ tình và tác 
giả được gửi gắm trong bài thơ. 
- Liên hệ với bản thân và cuộc sống. II. Luyện tập 
 Vận dụng Luyện tập, vận dụng 
 1. Trả lời câu hỏi 6 
 2. Chia sẻ cảm nghĩ bản 
(SGK/46): Từ bài “Chiều 
xuân” (Anh Thơ) và bài thân sau khi thực hành 
“Nhật kí đô thị hoá” (Mai đọc hiểu hai văn bản 
Văn Phấn), hãy nêu cảm “Chiều xuân” (Anh Thơ) 
nghĩ của em khi được đứng và “Nhật kí đô thị hoá” 
trước một cảnh đồng quê (Mai Văn Phấn) 
yên bình.