Bài giảng Ngữ văn 9 - Văn bản 3: Trưa tha hương

 VĂN BẢN 3: TRƢA THA HƢƠNG 
 (Trần Cƣ) KHỞI ĐỘNG 
QUAN SÁT VIDEO SAU KHỞI ĐỘNG 
 1) Kể tên hoặc hát ru một vài làn điệu ru mà em biết. 
 2) Điều em thích nhất khi thể hiện hoặc nghe hát ru là gì? 
2. Điều em thích nhất ở hát ru: 
- âm hưởng ngọt ngào, da diết, sâu lắng; 
- hát ru thể hiện tình yêu con của người mẹ, thể 
hiện tâm trạng nỗi lòng người hát ru, 
- gợi nhớ về tuổi thơ ... I. Đọc – tìm hiểu chung 
1. Tác giả: 
 Qua tìm hiểu ở nhà, nêu những hiểu biết của em về tác 
 giả Trần Cư (tiểu sử cuộc đời, phong cách, sự nghiệp)? I. Đọc – tìm hiểu chung 
1. Tác giả: 
 - Trần Cƣ (1918-2002), tên thật Trần Ngọc Cư sinh tại Thủy Nguyên, 
 Hải Phòng 
 - Ông là tú tài triết học, từng có thời gian sống ở Campuchia, dạy văn, 
 viết báo. 
 - Trước Cách mạng tháng 8/1945, ông cộng tác lâu dài nhất với tờ 
 báo Tiểu thuyết thứ bảy. I. Đọc – tìm hiểu chung 
 1. Tác giả: 
 -Tác phẩm tiêu biểu: Trưa tha hương (1943), Trên lái thần (1944)... 
 Âm hưởng sáng tác của Trần Cư thời kì này có nhiều nét buồn, như 
 tâm trạng chung của cả thế hệ nhà văn mất nước khi đó. Từ 1945, 
 ông còn viết phóng sự, xã luận, ghi chép, đưa tin về nhiều mảng của 
 đời sống xã hội. I. Đọc – tìm hiểu chung 
 2. Văn bản “Trƣa tha hƣơng” 
 Phiếu học tập số 02 
 - Em hiểu nhan đề Trưa tha hương như thế nào? 
 - Bài Trưa tha hương viết về điều gì? 
 - Hãy xác định thể loại của văn bản. 
 - Tác giả đã kết hợp tự sự với những phương thức 
 biểu đạt nào? Nêu tác dụng của việc kết hợp 
 phương thức biểu đạt ấy. 
 - Xác định ngôi kể của văn bản. 
 - Văn bản có thể chia thành mấy phần? Nêu nội 
 dung chính của từng phần. PHIẾU HỌC TẬP 01 
 Tìm hiểu chung văn bản Trả lời 
Nhan đề ... 
Đề tài ... 
Thể loại ... 
Phƣơng thức biểu đạt ... 
Ngôi kể 
Bố cục I. Đọc – tìm hiểu chung 
 2. Văn bản “Trƣa tha hƣơng” 
 a. Hoàn cảnh ra đời 
 - Ra đời 17/07/1943 
 - Đoạn trích trong SGK trích từ Tổng hợp Văn học Việt Nam, 
 tập 30A, NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1995 
 b. Đọc và tìm hiểu chú thích I. Đọc – tìm hiểu chung 
 2. Văn bản “Trƣa tha hƣơng” 
 c. Tìm hiểu chung văn bản 
 * Nhan đề: Trưa tha hương: buổi trưa ở một nơi xa lạ 
 * Đề tài: Văn bản nói lên suy nghĩ cảm xúc của tác giả về điệu ru 
 nói riêng, nỗi lòng xa xứ nói chung nhân lúc nghe tiếng hát ru của 
 một người phụ nữ miền Bắc. 
 * Thể loại: Tuỳ bút 
 * Phƣơng thức biểu đạt: Tự sự kết hợp biểu cảm, miêu tả, 
Văn bản “Trưa hương”
Đọc hiểu
kể thứ nhất giả kể xưng “ ”
 Bố cụ 3 phầ
Phầ từ đầ đến “mà dị rè cửa”): Bối cảnh khơi gợi nỗi nhớ hương
Phầ Tiếp theo đến “nguyên vẹn trong câu hát ru em”: Những âm thanh quen thuộc đưa nhân vật trở về với những 
kỉ niệm xưa cũ ở quê hương.
Phầ cò lạ Câu hát ru quen thuộc, đầy kí ức về quê hương I. Đọc – tìm hiểu chung 
 2. Văn bản “Trƣa tha hƣơng” 
 c. Tìm hiểu chung văn bản 
 * Ngôi kể: thứ nhất, tác giả kể, xưng “tôi” 
 * Bố cục (3 phần) 
 - Phần 1. (từ đầu đến “màu xanh dịu trên rèm cửa”): 
 Bối cảnh khơi gợi nỗi nhớ quê hương. 
 - Phần 2. Tiếp theo đến “nguyên vẹn trong câu hát ru em”: 
 Những âm thanh quen thuộc đưa nhân vật trở về với những kỉ 
 niệm xưa cũ ở quê hương. 
 - Phần 3. (còn lại): Câu hát ru quen thuộc, đầy kí ức về quê hương. II. Đọc – hiểu văn bản 
 1. Những ấn tƣợng của tác giả về lời ru nơi đất khách: 
 - Bài tùy bút “Trưa tha hương” được đặt trong bối cảnh 
 nào? Tình huống, địa điểm, thời gian xảy ra câu chuyện 
 có gì đặc biệt? 
 - Nhân vật tôi có ấn tượng như thế nào khi nghe tiếng ru 
 của một người giọng Bắc? 
 - Từ “nạo” trong câu “tiếng võng đưa kẽo kẹt như nạo 
 vào hồn” diễn tả được điều gì? 
 - Tại sao tiếng hát ru lại khiến nhân vật “tôi” nhớ nhà? II. Đọc – hiểu văn bản 
 1. Những ấn tƣợng của tác giả về lời ru nơi đất khách: 
 a. Bối cảnh 
 - Thời gian: vào buổi trưa vắng vẻ, khi “tôi” được nghe 
 tiếng hát ru Bắc Bộ. 
 - Địa điểm: ở nơi xa (ngoại quốc), khi “tôi” đến thăm nhà 
 một người bạn ở Chúp (Campuchia). 
 => Bối cảnh đặc biệt: xa quê hương, trên vùng đất xa lạ, tác giả 
 bắt gặp được cái yên tĩnh, lắng dịu nơi tâm hồn. Bối cảnh dung 
 dị, quen thuộc dễ khơi gợi xúc cảm cho lòng người. II. Đọc – hiểu văn bản 
 1. Những ấn tƣợng của tác giả về lời ru nơi đất khách: 
 b. Ấn tƣợng về lời ru của ngƣời giọng Bắc trên đất khách 
 - Âm thanh: tiếng võng đưa “kẽo kẹt, buồn đến lạ” “như nạo vào 
 hồn”; tiếng ru em nổi lên một giọng người Bắc “Cái cò lặn lội bờ 
 ao ”=> Đó là âm thanh quen thuộc, có sức lay động lòng người. 
 - Cảm xúc: nhân vật “tôi” thật xúc động: “một cảm giác rất xưa, 
 xâm chiếm tâm hồn”. “Tiếng võng đưa kẽo kẹt như nạo vào hồn” 
 diễn tả tiếng võng cọ vào tâm hồn, mang đến cảm giác da diết bồi 
 hồi. Nỗi nhớ quê nhà da diết bỗng ùa về trong tâm hồn tác giả. 
 => Tiếng hát ru lại khiến nhân vật “tôi” nhớ nhà vì nhân vật 
 “tôi” như đã gặp linh hồn của đất nước II. Đọc – hiểu văn bản 
 2. Hình ảnh quê hƣơng trong tâm tƣởng của nhân vật “tôi” khi 
 nghe tiếng ru của ngƣời Bắc ở nơi xứ xa. 
 Phiếu học tập số 02 
 Gợi ý: 
 - Hình ảnh về gia đình, quê hương hiện lên như thế nào 
 trong tâm trí nhân vật “tôi”? 
 - Nhận xét của em về những hình ảnh đó? Tại sao khi 
 nghe tiếng hát ru, nhân vật “tôi” lại nhớ về những hình 
 ảnh ở quê hương? PHIẾU HỌC TẬP 02 
Tìm hiểu về hình ảnh quê hƣơng trong nỗi nhớ của nhân vật “tôi” khi nghe 
 tiếng hát ru Bắc Bộ 
 Chi tiết khắc họa hình Nhận xét của em về những hình ảnh đó? 
 ảnh quê hương Tại sao khi nghe tiếng hát ru, nhân vật 
 “tôi” lại nhớ về những hình ảnh ấy? 
Nhóm 1,2: 
Hình ảnh về 
gia đình 
Nhóm 3,4: 
Hình ảnh về 
quê hƣơng 2. Hình ảnh quê hƣơng trong tâm tƣởng của nhân vật “tôi” khi 
nghe tiếng ru của ngƣời Bắc ở nơi xứ xa. 
a. Hình ảnh gia đình 
Tiếng hát ru đã làm nhân vật “tôi” nhớ đến: Nhà và những kỉ niệm 
lúc ở nhà, nhớ về những ngày thơ ấu ở xứ Bắc với biết bao kỉ niệm 
hiện về. 
 - Không gian: trong gia đình tôi, vào những buổi trưa hè, có tiếng 
 võng đều đều; 
 - Hình ảnh của người thân yêu: 
 + hình ảnh người cha tay cầm tờ báo 
 + hình ảnh mẹ phơi áo ngoài sân trong ánh nắng chói lên 
 + Hình ảnh vú em bế em, ru em ngủ “tiếng kẽo kẹt nổi lên cùng 
 tiếng ru em não nề” 2. Hình ảnh quê hƣơng trong tâm tƣởng của nhân vật “tôi” khi 
nghe tiếng ru của ngƣời Bắc ở nơi xứ xa. 
a. Hình ảnh gia đình 
 Ý nghĩa: 
 - Cảnh tượng gia đình bình dị, đầm ấp, yêu thương. Tác giả nhớ 
 đến gia đình khi nghe tiếng hát ru vì chính ở không gian gia đình, 
 tiếng ru được cất lên, nuôi dưỡng tâm hồn con người, trong đó có 
 tác giả. Tiếng hát ru gắn với hình ảnh của những người thân yêu. 
 Tiếng hát ru đưa con người sống lại kí ức tuổi thơ. 
 - Tình yêu, sự gắn bó, trân trọng, biết ơn cuả tác giả với những 
 người thân trong gia đình.