Bài giảng Vật lí 9 - Chương III: Quang học - Bài 40: Hiện tượng khúc xạ ánh sáng - Lê Minh Chí

 TRệễỉNG THCS NGOÂ QUANG NHAế
CHAỉO MệỉNG QUYÙ THAÀY COÂ VAỉ CAÙC EM ẹEÁN THAM Dệẽ
 TIẾT HỌC VẬT LÍ 9
 Giỏo viờn: Lờ Minh Chớ Trường THCS Ngụ Quang Nhó
 CHƯƠNG III - QUANG HỌC
 Bài 40 
HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
 VẬT LÍ 9 Mục tiờu
-Mụ tả được hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
trong trường hợp ỏnh sỏng truyền từ khụng 
khớ sang nước và ngược lại.
-Chỉ ra được tia khỳc xạ và tia phản xạ, gúc 
khỳc xạ và gúc phản xạ.
-Phõn biệt được hiện tượng khỳc xạ với hiện 
tượng phản xạ ỏnh sỏng.
-í thức học tập nghiờm tỳc, hợp tỏc. ễn lại kiến thức liờn quan
Cõu hỏi 1: Nhắc lại định luật truyền thẳng ỏnh sỏng?
Trả lời: Trong mụi trường trong suốt và đồng tớnh ỏnh sỏng 
truyền theo đường thẳng.
Cõu hỏi 2: Nhắc lại định luật phản xạ ỏnh sỏng? 
 Trả lời:
 - Tia phản xạ nằm trong mặt phẳng chứa tia tới và phỏp tuyến 
 tại điểm tới.
 - Gúc phản xạ luụn luụn bằng gúc tới. Qui định
- Khi có biểu tợng  : Ghi vở Học sinh làm thớ nghiệm
 Mắt
- Đặt mắt nhỡn dọc theo một 
chiếc đũa thẳng từ đầu trờn 
(H.40.1a) ta khụng nhỡn thấy 
đầu dưới của đũa. 
 Mắt
- Giữ nguyờn vị trớ đặt mắt, đổ 
nước vào bỏt (H.40.1b), liệu cú 
nhỡn thấy đầu dưới của đũa hay 
khụng? 
 b)
 Hỡnh.40.1 Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
 I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt:
 Quan sỏt hỡnh vẽ bờn và nờu nhận 
 xột về đường truyền của tia sỏng:
 a) Từ S đến I ( trong khụng khớ)
 - . 
 b) Từ I đến K ( trong nước)
 - .. 
 c) Từ S đến mặt phõn cỏch rồi 
 đến K.
 - 
 ..
 Hỡnh 40.2 Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
 I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt: Hỏi: Ánh sỏng truyền 
 Quan sỏt hỡnh vẽ bờn và từ khụng khớ và trong 
 nờu nhận xột về đường truyền của nước đó tuõn theo 
 định luật nào?
 tia sỏng:
 a) Từ S đến I ( trong khụng 
 khớ) Định luật truyền thẳng của ỏnh sỏng
 - ............................Truyền thẳng
 b) Từ I đến K ( trong nước)
 - ..Truyền thẳng
 c) Từ S đến mặt phõn cỏch rồi 
 đến K.
 Bị góy khỳc tại mặt phõn cỏch.
 - .. 
 Hỡnh 40.2 Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 Hỏi: Hiện tượng ỏnh 
 1. Quan sỏt: sỏng truyền từ khụng 
 Quan sỏt hỡnh vẽ bờn và khớ sang nước cú tuõn 
 nờu nhận xột về đường truyền của theo định luật truyền 
 tia sỏng: thẳng của ỏnh sỏng 
 a) Từ S đến I ( trong khụng khụng?
 khớ)
 Truyền thẳng Khụng tuõn theo định luật truyền 
 - ............................ thẳng của ỏnh sỏng vỡ nú bị gảy khỳc 
 b) Từ I đến K ( trong nước) tại mặt phõn cỏch.
 - ..Truyền thẳng
 c) Từ S đến mặt phõn cỏch rồi 
 đến K.
 Bị góy khỳc tại mặt phõn cỏch.
 - .. 
 Hỡnh 40.2 Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 Hỏi: Vậy hiện tượng ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt: truyền từ khụng khớ sang nước bị 
 Quan sỏt hỡnh vẽ bờn và gảy khỳc tại mặt phõn cỏch giữa 
 nờu nhận xột về đường truyền của hai mụi trường gọi là hiện tượng 
 tia sỏng: gỡ?
 a) Từ S đến I ( trong khụng 
 khớ) Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng
 - ............................Truyền thẳng
 b) Từ I đến K ( trong nước)
 - ..Truyền thẳng
 c) Từ S đến mặt phõn cỏch rồi 
 đến K.
 Bị góy khỳc tại mặt phõn cỏch.
 - .. 
 Hỡnh 40.2 Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt:
 2. Kết luận:
 Hiện tượng tia sỏng truyền từ mụi trường trong suốt này 
 sang mụi trường trong suốt khỏc thỡ bị góy khỳc tại mặt phõn 
 cỏch giữa hai mụi trường gọi là hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng.
 Khụng khớ
 N
 S
 P Q Mặt phõn cỏch
 I PQ
 Nước
 K
 N’ Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt:
 2. Kết luận:
 Hiện tượng tia sỏng truyền từ mụi 
trường trong suốt này sang mụi trường Quan sỏt hỡnh vẽ 40.2 
trong suốt khỏc thỡ bị góy khỳc tại mặt 
 và chỉ ra cỏc khỏi niệm
phõn cỏch giữa hai mụi trường gọi là hiện 
tượng khỳc xạ ỏnh sỏng.
 3. Một vài khỏi niệm:
 - Tia tới : .
 - Tia Khỳc xạ : 
 - Điểm tới : 
 -Phỏp tuyến : ..
 -Gúc tới : .
 -Gúc khỳc xạ : 
 - Mặt phẳng tới : Hỡnh 40.2 Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
 I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt:
 2. Kết luận:
 Hiện tượng tia sỏng truyền từ mụi 
 trường trong suốt này sang mụi trường 
 trong suốt khỏc thỡ bị góy khỳc tại mặt 
 phõn cỏch giữa hai mụi trường gọi là hiện P N
 tượng khỳc xạ ỏnh sỏng.
 S
 3. Một vài khỏi niệm:
 - Tia tới : SI
 i
 - Tia Khỳc xạ : IK
 I
 - Điểm tới : I P Q
 -Phỏp tuyến : NN’ vuụng gúc PQ
 r
 -Gúc tới : SIN, kớ hiệu là i
 -Gúc khỳc xạ : KIN’, kớ hiệu là r
 N' K
 - Mặt phẳng tới : (P) Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt:
 2. Kết luận:
 3. Một vài khỏi niệm:
 4. Thớ nghiệm: HOẠT ĐỘNG NHểM
 Bố trớ thớ nghiệm như hỡnh 40.2
 Làm thớ nghiệm và trả lời cõu C C
 - Nhỳng một phần của miếng gỗ phẳng 1, 2
vào trong nước.
 - Chiếu tia sỏng là là trờn mặt miếng
gỗ tới mặt phõn cỏch PQ tại điểm tới I.
C1: Hóy cho biết tia khỳc xạ cú nằm
trong mặt phẳng tới khụng?
 Gúc tới và gúc khỳc xạ gúc nào lớn
hơn ?
C2: Hóy đề xuất phương ỏn thớ nghiệm
để kiểm tra xem những nhận xột trờn cú
cũn đỳng khi thay đổi gúc tới hay
khụng ? Hỡnh 40.2 Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
 I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng TRẢ LỜI CÂU C , C
 1. Quan sỏt: 1 2
 2. Kết luận:
 C12: HóyHóy đềchoxuấtbiếtphươngtia khỳcỏn xạthớ cúnghiệmnằm
 3. Một vài khỏi niệm: trongđể kiểmmặttraphẳngxem nhữngtới khụng?nhận xột trờn cú
 4. Thớ nghiệm: cũn Gúcđỳngtớikhivà gúcthaykhỳcđổixạgúcgúc tớinào haylớn
 C : Tia khỳc xạ nằm trong mặt phẳng hơnkhụng? ?
 1 P
 tia tới. N
 Gúc khỳc xạ nhỏ hơn gúc tới. S
 C2: Phương ỏn thớ nghiệm: Thay đổi 
 hướng của tia tới, quan sỏt tia khỳc xạ, i
 độ lớn gúc tới, gúc khỳc xạ. I
 P Q
 r
 N' K Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
 I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt:
 2. Kết luận: RÚT RA KẾT LUẬN
 3. Một vài khỏi niệm:
 4. Thớ nghiệm:
 C : Tia khỳc xạ nằm trong mặt phẳng
 1 P
 tia tới. N
 Gúc khỳc xạ nhỏ hơn gúc tới. S
 C2: Phương ỏn thớ nghiệm: Thay đổi 
 hướng của tia tới, quan sỏt tia khỳc xạ, 
 i
 độ lớn gúc tới, gúc khỳc xạ.
5. Kết luận: I
 Khi tia sỏng truyền từ khụng khớ sang P Q
 nước thỡ :
 - Tia Khỳc xạ nằm trong mặt phẳng tới r
 - Gúc khỳc xạ nhỏ hơn gúc tới
 N' K Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 1. Quan sỏt: C3: Thể hiện kết luận bằng hỡnh vẽ
 2. Kết luận:
 (làm việc cỏ nhõn)
 3. Một vài khỏi niệm:
 4. Thớ nghiệm:
C : Tia khỳc xạ nằm trong mặt
 1 P
phẳng tia tới. N
 Gúc khỳc xạ nhỏ hơn gúc tới. S
C2: Phương ỏn thớ nghiệm: Thay
đổi hướng của tia tới, quan sỏt tia (r < i)
 i
khỳc xạ, độ lớn gúc tới, gúc khỳc 
xạ. I
 5. Kết luận: P Q
 Khi tia sỏng truyền từ khụng khớ 
 sang nước thỡ : r
 - Tia Khỳc xạ nằm trong mặt phẳng 
 tới
 K
 - Gúc khỳc xạ nhỏ hơn gúc tới N'
 Hỡnh 40.2 Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 DỰ ĐOÁN
Khi tia sỏng truyền từ khụng khớ sang 
nước thỡ :
- Tia Khỳc xạ nằm trong mặt phẳng tới
- Gúc khỳc xạ nhỏ hơn gúc tới
II- Sự khỳc xạ của tia sỏng khi truyền 
từ nước sang khụng khớ 
1. Dự đoỏn: 
 C4: Kết luận trờn cũn đỳng trong 
 trường hợp tia sỏng truyền từ nước 
 sang khụng khớ hay khụng? Đề xuất 
 một phương ỏn thớ nghiệm để kiểm tra 
 dự đoỏn đú.
 Dự đoỏn phương ỏn TN kiểm tra:
 -Chiếu tia sỏng từ đỏy bỡnh lờn rồi ra 
 khụng khớ. Bài 40 - HIỆN TƯỢNG KHÚC XẠ ÁNH SÁNG
I- Hiện tượng khỳc xạ ỏnh sỏng 
 DỰ ĐOÁN
Khi tia sỏng truyền từ khụng khớ sang 
nước thỡ :
- Tia Khỳc xạ nằm trong mặt phẳng tới
- Gúc khỳc xạ nhỏ hơn gúc tới
II- Sự khỳc xạ của tia sỏng khi truyền 
từ nước sang khụng khớ 
1. Dự đoỏn: 
 C4: Kết luận trờn cũn đỳng trong 
 trường hợp tia sỏng truyền từ nước 
 sang khụng khớ hay khụng? Đề xuất 
 một phương ỏn thớ nghiệm để kiểm tra 
 dự đoỏn đú.
 Dự đoỏn phương ỏn TN kiểm tra:
 -Chiếu tia sỏng từ đỏy bỡnh lờn rồi ra 
 khụng khớ.
 -Chiếu tia sỏng qua đỏy bỡnh vào nước 
 rồi sang khụng khớ.