Giáo án Ngữ văn 9 - Tuần 31 - Năm học 2021-2022

 Tuần 31 
 Tiết 151 -> 155 ÔN TẬP TỔNG HỢP HKII
 Ngày soạn: 4/4/2022
I. Mục tiêu
1. Kiến thức, kĩ năng, thái độ
 * Kiến thức : Giúp HS nắm kiến thức về văn nghị luận.
 * Kĩ năng : Rèn luyện kĩ năng vận dụng nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
2. Phẩm chất, năng lực cần hình thành và phát triển cho học sinh
 Tự học, tư duy, giải quyết vấn đề, hợp tác, giao tiếp.
II. Chuẩn bị
 - GV : giáo án, SGK
 - HS : soạn bài
III. Tổ chức các hoạt động dạy học
1. Ổn định lớp
2. Kiểm tra bài cũ
 Kiểm tra sự chuẩn bị của HS .
3. Bài mới :
 HĐ1: Hoạt động khởi động
 Nêu dàn bài nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
HĐ 2: Hoạt động hình thành kiến thức mới.
 Văn bản: Viếng Lăng Bác" của Viễn Phương.
I. Tìm hiểu chung
1. Tác giả.
- Viễn Phương (1928 - 2005), quê ở An Giang. Ông là một nhà thơ tiêu biểu của 
miền Nam
- Thơ ông nhỏ nhẹ, giản dị, giàu tình cảm.
2. Tác phẩm
- Hoàn cảnh sáng tác: Tháng 4/1976 sau một năm giải phóng đất nước, khi lăng 
Chủ tịch Hồ Chí Minh vừa khánh thành, nhà thơ cùng đoàn đại biểu miền Nam ra 
thăm Hà Nội vào lăng viếng Bác.
- in trong tập "Như mây mùa xuân'' (1978) 
- Bài thơ Viếng lăng Bác được Viễn Phương viết với tất cả tấm lòng thành kính 
biết ơn và tự hào pha lẫn nỗi xót đau của một người con từ miền Nam ra viếng 
Bác lần đầu.
II. Tìm hiểu chi tiết.
1. Cảm xúc của tác giả trước khung cảnh bên ngoài lăng ( Khổ 1) 
- Xúc động.
- Câu thơ thứ nhất: Con ở ....lăng Bác như 1 lời thông báo giản dị mà chứa đựng 
bao t/c thân thương.
+ Cách xưng hô: " con-Bác" thành kính, gần gũi thân thiết.
+ Dùng từ "thăm" thay cho từ "viếng" làm vơi bớt đi nỗi đau đớn. - Cụm từ: " con ở miền Nam", không chỉ nói đến khoảng cách địa lý mà còn 
muốn nói tới 1 chặng đường bao nhiêu năm chiến đấu hy sinh mới có được ngày 
hôm nay.
- Hình ảnh đầu tiên và cũng là h/a ấn tượng đậm nét của tg khi đứng trước lăng là 
hàng tre : "Đã thấy trong sương hàng tre bát ngát....thẳng hàng"
- Hình ảnh hàng tre vừa mang nghĩa thực, vừa mang nghĩa biểu tượng:
+ Tả thực: là loài cây quen thuộc của mỗi làng quê VN
+ Biểu tượng: là h/a AD cho con người VN
- Từ "ôi" là từ cảm thán biểu thị niềm xúc động xen lẫn tự hào.
- Bão táp mưa sa là một thành ngữ mang tính ẩn dụ để chỉ sự khó khăn gian khổ. 
Nhưng dù khó khăn gian khổ đến mấy cây tre vẫn đứng thẳng hàng. Đây là một 
ẩn dụ mang tính khẳng định tinh thần hiên ngang bất khuất, sức sống bền bỉ của 
dân tộc.
=> H/a hàng tre là khúc dạo đầu nói lên niềm xúc động, bồi hồi của nhà thơ khi 
đến bên lăng Bác.
2. Cảm xúc của tg trước hình ảnh dòng người vào lăng viếng Bác ( Khổ 2)
a. Hai câu thơ đầu: Ngày ngày...........rất đỏ
- Khổ thơ thứ 2 được tạo nên từ cặp câu với những h/a thực và AD sóng đôi
+ " Mặt trời" một là mặt trời tự nhiên soi sáng không gian và mang lại sự sống 
cho muôn loài.
+ " Mặt trời" hai là h/a AD để chỉ Bác. Bác là người mang đến a/s Cách mạng, 
đem đến c/s ấm no, tự do, hp cho nhân dân.
- Mặt trời tự nhiên được nhân hóa với 2 hành động: "đi qua", "nhìn thấy" mặt trời 
Bác Hồ
- Mặt trời tự nhiên - 1 thiên thể kì vĩ bậc nhất trong vũ trụ hàng ngày vẫn chiêm 
ngưỡng và thán phục mặt trời Bác Hồ " trong lăng rất đỏ"
Chi tiết đặc tả " rất đỏ" gợi trái tim đầy nhiệt huyết vì TQ, vì nhân dân - trái tim 
yêu thương vô hạn của Bác. Màu đỏ ấy làm ấm lại khung cảnh đau thương.
=> các h/a AD độc đáo vừa ca ngợi sự vĩ đại, bất tử của Bác, vừa thể hiện lòng 
tôn kính, ngưỡng mộ, tự hào, biết ơn đ/v Bác.
b. Hai câu thơ tiếp: Ngày ngày dòng người đi trong thương nhớ
 Kết tràng hoa dâng bảy mươi chín mùa xuân
- Điệp từ " ngày ngày" vừa gợi ấn tượng về cõi trường sinh vĩnh viễn, vừa gợi tấm 
lòng của nhân dân không nguôi nhớ Bác
+ H/a " dòng người đi trong thương nhớ" là h/a thực gợi tả ngày ngày từng dòng 
người vào lăng viếng Bác trong niềm xúc động, tiếc thương.
+ H/a " tràng hoa" là h/a AD để chỉ mỗi người vào lăng viếng Bác, tự họ đã là 1 
bông hoa kết thành tràng hoa dài vô tận để dâng lên Người những gì tốt đẹp nhất. 
Bởi c/đ của họ đã được nở hoa dưới a/s CM của Người.
+ " bảy mươi chín mùa xuân" là h/a hóan dụ mang ý nghĩa tượng trưng: con 
người 79 mùa xuân ấy đã sống 1 c/đ đẹp như những mùa xuân và làm nên những 
mùa xuân cho đất nước cho c/đ. 3. Cảm xúc của tg trước khi vào trong lăng đứng trước di hài của Bác ( Khổ 
3)
 * Niềm xúc động nghẹn ngào khi tác giả nhìn thấy Bác
 Bác nằm trong giấc ngủ bình yên
 Giữa một vầng trăng sáng dịu hiền
- Giấc ngủ của Bác là giấc ngủ giữa vầng trăng: Giấc ngủ đêm bình thường chứ 
không phải giấc ngủ vĩnh viễn Bác như còn sống mãi.
- Giấc ngủ của Bác bình yên trong niềm yêu thương của con người và tạo vật, 
giữa a/s dịu dàng của vầng trăng.
- H/a " vầng trăng" vẻ đẹp tâm hồn trong sáng, thanh cao của Bác.
* Cảm xúc ngưỡng mộ như lắng xuống nhường chỗ cho nỗi đau trào dâng không 
thể kìm nén: 
 Vẫn biết... ở trong tim...
- H/a AD " trời xanh" là h/a của vũ trụ kì vĩ, vĩnh hằng, gợi suy nghĩ về cái vĩ 
đại, cao cả, bất diệt
+ Bác còn sống mãi với non sông đất nước như trời xanh còn mãi trên đầu. 
Người đã hóa thân vào thiên nhiên, đất nước dt.
+ Sự nghiệp của Bác là bất tử
- Dù lí trí đã khẳng định như vậy nhưng t/c xót thương không thể chấp nhận thực 
tế mất mát vẫn khiến trái tim " nghe nhói". Đó là nỗi đau vô hạn, xót thương rất 
thật. Lời thơ như tiếng khóc nghẹn ngào của đứa con về muộn bên di hài người 
cha.
4. Cảm xúc của tg trước khi sắp trở về miền Nam ( khổ cuối).
- Sắp phải trở về miền Nam nhà thơ đã trào dâng cảm xúc, lòng thương nhớ vỡ 
òa trong tiếng khóc nghẹn ngào: Mai về miền Nam thương trào nước mắt
- Câu thơ như 1 lời giã biệt, cụm từ cảm thán " thương trào nước mắt" , nước 
mắt của nhớ thương , khao khát muốn ở lại.
- Từ " trào" diễn tả cảm xúc thật mãnh liệt, luyến tiếc, bịn rịn. Đó là t/c của 
muôn triệu con tim bé nhỏ cùng chung nỗi đau mất Bác.
- Từ t/c ấy đã chắp cánh cho ước mơ được hóa thân, hào nhập vào cảnh vật ở 
bên lăng Bác.
 Muốn làm con chim hót quanh lăng Bác
 ..............................trung hiếu chốn này.
+ Điệp ngữ "muốn làm" được nhắc tới ba lần cùng các hình ảnh đứng sau "con 
chim, đoá hoa, cây tre" tạo nhịp thơ dồn dập, diễn tả t/c tha thiết, khát vọng trào 
dâng mãnh liệt và ước nguyện chân thành của nhà thơ nói riêng, của mọi người 
nói chung
+ Kết cấu đầu cuối tương ứng thêm ý nghĩa mới. H/a AD này thể hiện lòng kính 
yêu và ước nguyện thủy chung tiếp tục đi theo con đường, lý tưởng CM mà Bác 
đã chọn cho dt.
=> Bài thơ khép lại trong sự xa cách về không gian nhưng lại tạo được sự gần 
gũi trong ý chí, t/c. Đó cũng chính là t/c của mỗi người con miền Nam với Bác. 4. Hướng dẫn về nhà, hoạt động tiếp nối
 * Bài vừa học: Ghi nhớ những kiến thức về nghị luận về một đoạn thơ, bài thơ.
 * Chuẩn bị bài mới: Xem lại bài thơ Viếng lăng Bác- Viễn Phương
IV. Kiểm tra đánh giá bài học: Nhận xét thái độ học tập của học sinh
V. Rút kinh nghiệm
 .....................................